به گزارش اکو تحلیل نقض تفاهم اسلام‌آباد از سوی آمریکا، که بلافاصله پس از امضای تفاهم در ۲۸ خرداد (۲۰ ژوئن) آغاز شد، تنگه هرمز را بار دیگر به کانون بحران انرژی جهانی تبدیل کرده است. با اعلام نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس مبنی بر عدم امکان تردد از تنگه هرمز، ذخایر استراتژیک نفت کشورهای مصرف‌کننده به پایین‌ترین سطح چند دهه اخیر سقوط کرده و بازارهای جهانی با شوک جدیدی مواجه شده‌اند.

بسته شدن تنگه هرمز؛ شاهراه انرژی در محاصره

بر اساس بند ۵ یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، مسئولیت تنظیم ترتیبات اداره آتی تنگه هرمز بر عهده جمهوری اسلامی ایران و با مشورت عمان و تبادل نظر با سایر کشورهای منطقه پیش‌بینی شده بود. با این حال، آمریکا با عهدشکنی و تلاش برای ایجاد مسیر جنوبی در تنگه هرمز، زمینه‌ساز دور جدیدی از تجاوزات نظامی علیه ایران و پاسخ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی شد.

در نتیجه، نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس در ۲۱ تیرماه اعلام کرد که به دلیل تحرکات غیرقانونی آمریکا در منطقه، تردد از تنگه هرمز در حال حاضر امکان‌پذیر نیست. این اقدام، تنگه هرمز را از یک گلوگاه انرژی به خط مقدم یک درگیری ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است.

بازگشت شوک نفتی؛ قیمت نفت در مسیر صعودی

توقف تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز بار دیگر زمینه‌ساز تلاطم در بازارهای جهانی شده است. بازارهایی که پس از اعلام توافق، از قیمت‌های بالای ۹۰ دلار در هر بشکه دست کشیده و به کانال ۷۵ دلاری رسیده بودند، اکنون دوباره افزایشی شده‌اند و در محدوده ۸۵ دلار قرار دارند.

ناظران سیاسی و بین‌المللی بر این باورند که هرچند وضعیت ذخایر انرژی در جهان عامل اصلی و تعیین‌کننده در قیمت‌گذاری نفت است، اما کنترل ایران بر تنگه هرمز به عنوان مهم‌ترین متغیر ژئوپلیتیکی، زنگ خطر اقتصاد جهانی را به صدا درآورده است.

بحران ذخایر استراتژیک؛ آزادسازی رکورد ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای

شوک‌های انرژی ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیکی در خلیج فارس، کشورهای بزرگ مصرف‌کننده به رهبری ایالات متحده و آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) را ناگزیر به برداشت بی‌سابقه از ذخایر استراتژیک نفت (SPR) کرده است.

ذخایر آمریکا؛ سقوط به پایین‌ترین سطح از ۱۹۸۳

بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، در هفته منتهی به سوم ژوئیه، حجم ذخایر استراتژیک نفت آمریکا به ۳۱۹.۵ میلیون بشکه کاهش یافته است. این رقم پایین‌ترین سطح ثبت‌شده از آوریل ۱۹۸۳ میلادی بوده و نشانگر این است که این ذخایر اکنون بیش از ۴۰۵ میلیون بشکه با حداکثر ظرفیت خود (۷۱۳.۵ میلیون بشکه) فاصله دارند.

کاهش هفتگی ۲.۶ میلیون بشکه‌ای از ذخایر استراتژیک، بخشی از یک برنامه گسترده برای آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه نفت با هدف جبران اختلالات عرضه ناشی از درگیری‌های ایران بوده است.

آزادسازی هماهنگ جهانی؛ رکورد ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای IEA

احسان جنابی، تحلیلگر بازار انرژی، با اشاره به ابعاد این بحران گفت: «کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی از ابتدای تنش‌ها در تنگه هرمز تاکنون بیش از ۴۰۰ میلیون بشکه نفت را آزاد کردند که بزرگترین اقدام هماهنگ و رکورد آزادسازی ذخایر در تاریخ این آژانس محسوب می‌شود.»

وی افزود: «آزادسازی رکورد ۴۰۰ میلیون بشکه نفت در ماه مارس ۲۰۲۶ در پاسخ به اختلالات ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، بیش از دو برابر رکورد قبلی این آژانس در سال ۲۰۲۲ میلادی بود.»

سه کشور دارنده بزرگترین ذخایر استراتژیک جهان

جنابی با استناد به آخرین برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) تصریح کرد: مجموع ذخایر استراتژیک نفت خام جهان در پایان سال ۲۰۲۵ میلادی حدود ۲.۵ میلیارد بشکه بوده است.

سه کشور دارنده بزرگترین ذخایر استراتژیک نفت جهان:

چالش بازسازی ذخایر؛ تقاضای جدید در راه است؟

جنابی با اشاره به چالش پیش‌روی کشورهای مصرف‌کننده توضیح داد: «در صورت کاهش تنش بین ایران و آمریکا، حرکت برای پر کردن مجدد مخازن خالی آغاز خواهد شد. برآوردها نشان می‌دهد که این بازسازی می‌تواند تا سال ۲۰۲۸ ادامه یابد و تقاضایی معادل ۶۶۴ هزار بشکه در روز ایجاد کند که می‌تواند به عنوان یک کف قیمتی جدید در بازار عمل کند.»

وی در عین حال هشدار داد: «با از سرگیری درگیری‌ها و نبود ثبات در منطقه خلیج فارس، فعلاً این شرایط دور از ذهن است و روند پرکردن مجدد ذخایر با اختلال جدی مواجه شده است.»

آسیب‌پذیرترین کشورها؛ آسیا در خط مقدم

جنابی بر اساس تحلیل داده‌های اقتصادی و انرژی اظهار داشت: کشورهایی که بیشترین آسیب را از درگیری‌ها در تنگه هرمز متحمل می‌شوند، بیشتر در آسیا هستند.

• بیش از ۸۰ درصد از نفت و ال‌ان‌جی که به طور معمول از این تنگه عبور می‌کند، به مقصد بازارهای آسیایی می‌رود.

• چین با ۴.۵ میلیون بشکه در روز، بزرگترین واردکننده این مسیر است.

• هند با ۱.۲ میلیون بشکه در روز، دومین واردکننده بزرگ است.

• کره جنوبی و ژاپن به ترتیب با ۱.۸ و ۱.۷ میلیون بشکه در روز، وابستگی شدیدی به انرژی خاورمیانه دارند.

هزینه بیمه برای عبور از تنگه تا ۸ درصد ارزش محموله افزایش یافته است.

بحران‌های پنهان؛ از کود شیمیایی تا رکود تورمی جهانی

جنابی به قربانیان غیرنفتی و پنهان بحران انرژی اشاره کرد:

• بحران کود شیمیایی: حدود ۳۰ درصد از تجارت دریایی کودهای شیمیایی از طریق تنگه هرمز انجام می‌شود. اختلال در این مسیر، قیمت کود اوره را به شدت افزایش داده است که برای کشورهای واردکننده مواد غذایی، به ویژه در آفریقا و آسیا، به معنای کاهش عملکرد محصول و افزایش قیمت مواد غذایی است.

• رکود تورمی (Stagflation): به دلیل نقش محوری آسیا در زنجیره تأمین جهانی، این بحران در صورت حل نشدن، به سرعت به یک رکود تورمی در اقتصاد جهانی منجر خواهد شد.

ذخایر استراتژیک، ضربه‌گیری موقت یا راهکار دائمی؟

جنابی در پایان تأکید کرد: «این بحران نشان داد که ذخایر استراتژیک گرچه برای مقابله با شوک‌های کوتاه‌مدت مفید هستند، اما در برابر بحران‌های طولانی‌مدت همچون تبعات بسته بودن تنگه هرمز ناکارآمد بوده و پر کردن مجدد آنها پس از برداشت مقادیر بالا، خود به یک چالش بزرگ و عامل تعیین‌کننده در بازار نفت تبدیل شده است که می‌تواند موجب تقویت تقاضا و به تبع تقویت قیمت در بازار شود.»