به گزارش اکو تحلیل نقشه‌ی بدهی‌های دولت‌ها در سال ۲۰۲۶ را که باز می‌کنید، یک تصویرِ عجیب خودنمایی می‌کند. قاره‌ها و کشورها، هر کدام به رنگی، داستانِ متفاوتی از بدهی و اقتصاد را روایت می‌کنند. اما چیزی که در نگاه اول جلب توجه می‌کند، تفاوتِ فاحش بین «نسبتِ بدهی به تولید ناخالص داخلی» و «حجمِ مطلقِ بدهی» است.

ژاپن با ۲۰۴ درصد، یعنی بدهی‌اش بیش از دو برابر اقتصادش است. اما سنگاپور با ۱۷۲ درصد، در جایگاهِ دوم قرار دارد؛ کشوری که تا همین چند دهه پیش، یک دهکده‌ی ماهیگیری بود و حالا تبدیل به یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان شده است. جالب اینجاست که هر دو کشور، بدهی‌هایِ کلانی دارند، اما یکی در آسیای شرقی و دیگری در جنوب شرقی آسیا، هر دو توانسته‌اند با مدیریتِ درست، از این بدهی‌ها به عنوانِ پلکانی برای رشد استفاده کنند.

در سوی دیگر، آمریکا با ۱۲۶ درصد نسبتِ بدهی، در رتبه‌ی هفتم قرار دارد، اما از نظر حجم، با ۴۰.۷ تریلیون دلار، یکه‌تازِ جهان است. این عدد، یعنی هر شهروندِ آمریکایی، حدود ۱۲۰ هزار دلار بدهیِ دولتی به گردن دارد. و جالب‌تر اینکه چین با ۲۲.۳ تریلیون دلار، در جایگاهِ دومِ حجمِ بدهی قرار دارد؛ با وجودِ نسبتِ ۱۰۷ درصدی. یعنی چین، با وجودِ بدهیِ کلان، همچنان یکی از سریع‌ترین اقتصادهای در حال رشد است.
نکته‌ی جالبِ دیگر در این تصویر، حضورِ کشورهای آفریقایی و آسیاییِ کوچک در کنار غول‌های اقتصادی است. سودان با ۱۶۹ درصد، بحرین با ۱۵۲ درصد، و سنت‌وینسنت با ۱۲۰ درصد، هم‌پای کشورهای توسعه‌یافته در این جدول حضور دارند. این یعنی بدهی، فقط مشکلِ کشورهای ثروتمند نیست؛ بلکه یک پدیده‌ی جهانی است.

اما غیبتِ پرمعنا در این نقشه، جایِ خالیِ ایران است. نه در میانِ کشورهای با بدهیِ کلان مثل ژاپن و آمریکا، و نه حتی در میانِ کشورهای با بدهیِ متوسط. تحریم‌ها، جلویِ دسترسیِ ایران به وام‌های خارجی را گرفته‌اند و این یعنی ایران در دامِ بدهی‌های سمیِ بین‌المللی نیفتاده است؛ اما در عین حال، از اهرمِ رشدِ سریع نیز محروم مانده است. کشورهایی مثل سنگاپور با ۱۷۲ درصد بدهی، توانسته‌اند از این اهرم برای توسعه استفاده کنند.

این یعنی ایران از یک نعمتِ پنهان برخوردار بوده: وابسته به بدهیِ خارجی نشده است. اما در عین حال، همین محدودیت، جلویِ سرمایه‌گذاریِ سریع و رشدِ پرشتاب را گرفته است.

واقعیت این است که بدهی، یک شمشیرِ دو لبه است. اگر درست استفاده شود، می‌تواند موتورِ رشد باشد. اگر غلط استفاده شود، می‌تواند تبدیل به یک بحرانِ تمام‌عیار شود. کشورهایی مثل ژاپن و آمریکا، با وجود بدهیِ کلان، توانسته‌اند از آن برای توسعه‌ی زیرساخت‌ها و فناوری استفاده کنند. اما آیا ایران، در صورتِ رفع تحریم‌ها، می‌تواند این درس را به درستی آموخته و از بدهی به عنوانِ ابزاری برای رشد استفاده کند، یا همان اشتباهاتِ کشورهایِ بدهکارِ دیگر را تکرار خواهد کرد؟