به گزارش اکو تحلیل مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی ایران در گزارشی به بررسی وضعیت بازار کار کشور در دوره پسابحران پرداخته است. نتایج این گزارش نشان می‌دهد آنچه در یک سال گذشته در بازار کار رخ داده، ترکیبی از فشار بر معیشت، اختلال در برخی فعالیت‌های اقتصادی، تغییر رفتار جویندگان کار و احتیاط بیشتر بنگاه‌ها در استخدام بوده است؛ به‌گونه‌ای که هم بخشی از مشاغل آسیب دیدند و هم ظرفیت بازار کار برای ایجاد فرصت‌های شغلی جدید محدودتر شد.

سه شوک متوالی؛ از جنگ تا بحران اجتماعی

بازار کار ایران حتی پیش از سال ۱۴۰۴ نیز تحت تأثیر بیش از یک دهه تحریم، نوسانات ارزی، تورم بالا، کاهش سرمایه‌گذاری و تغییرات مستمر در فضای کسب‌وکار با مشکلات ساختاری روبه‌رو بود. با این حال، وقوع سه شوک محیطی در سال ۱۴۰۴، فشار بر خانوارها و بنگاه‌های اقتصادی را تشدید کرد و امکان برنامه‌ریزی بلندمدت و حفظ ثبات اقتصادی را بیش از پیش کاهش داد.

اینترنت؛ پاشنه آشیل بازار کار در سال ۱۴۰۴

یکی از نخستین مسیرهای اثرگذاری این شوک‌ها بر بازار کار، اختلال در اتصال و زیرساخت دیجیتال بود. در سال‌های اخیر، بازار کار ایران به‌ویژه در بخش خدمات، بیش از گذشته به اینترنت وابسته شده است.

مشاغل آسیب‌دیده از اختلال اینترنت:

• فروش آنلاین و خدمات پلتفرمی

• آموزش مجازی

• بازاریابی دیجیتال

• دورکاری و مشاغل خرد مبتنی بر وب

• کسب‌وکارهای وابسته به پرداخت‌های الکترونیکی

کاهش مشارکت نیروی کار؛ افزایش جمعیت غیرفعال

در شرایط بی‌ثباتی و نااطمینانی، همه افرادی که از بازار کار فاصله می‌گیرند، در فهرست بیکاران قرار نمی‌گیرند. بخشی از آنان به دلایلی چون ناامنی، دشواری شرایط، اختلال در فعالیت‌های روزانه یا ناامیدی از یافتن کار مناسب، جست‌وجوی فعالانه شغل را متوقف می‌کنند.

آمار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان می‌دهد:

افزایش جمعیت غیرفعال نشان می‌دهد بخشی از جامعه حضور فعال خود در بازار کار را کاهش داده، هرچند به‌طور کامل از بازار خارج نشده است.

تغییر رفتار کارفرمایان؛ افزایش اشتغال ناقص

تحولات سال گذشته سبب تغییر در رفتار کارفرمایان نیز شد. بنگاه‌ها در فضای بحران، به جای استخدام رسمی و تمام‌وقت، به قراردادهای ساعتی، روزمزد، پروژه‌ای یا فصلی روی آوردند.

پیامدهای تغییر رفتار کارفرمایان:

• افزایش سهم اشتغال ناقص: از ۶.۶ درصد در بهار ۱۴۰۴ به ۸.۲ درصد در زمستان ۱۴۰۴

• کاهش ساعت کار و درآمد شاغلان

• افزایش ناامنی شغلی و افت بهره‌وری

تورم و فشار معیشتی؛ پیوند عمیق با وضعیت اشتغال

اقتصاد کشور به دلیل بروز سه شوک یادشده، در شرایط نامطلوبی قرار گرفت که هم هزینه‌های تولید افزایش یافت و هم انتظارات تورمی تقویت شد. نتیجه این وضعیت، کاهش قدرت خرید کارگران و افزایش فشار معیشتی بر خانوارهای مزدبگیر بوده است.

کاهش قدرت خرید، سبب کاهش تقاضا برای کالاها و خدمات غیرضروری می‌شود و بنگاه‌ها را به سمت احتیاط بیشتر در استخدام و سرمایه‌گذاری سوق می‌دهد.

 بیکاری فقط یک عدد نیست

اشتغال و بیکاری فقط اعدادی روی کاغذ و نمودار نیستند و نمی‌توان از تبعات روانی آن بر اقتصاد و جامعه غافل شد. وقتی شوک‌های اقتصادی و اجتماعی به‌صورت متوالی رخ می‌دهد:

• سرمایه‌گذار طرح‌های توسعه‌ای را به تعویق می‌اندازد

• کارفرما در استخدام محتاط‌تر می‌شود

• خانوار هزینه‌های غیرضروری را کاهش می‌دهد

• جویندگان کار با تردید بیشتری وارد بازار می‌شوند

فاصله گرفتن جویندگان از بازار کار، احتیاط کارفرمایان در بکارگیری نیروهای جدید، کاهش قدرت خرید خانوارها، ناپایداری در فضای روانی اقتصاد، افزایش جمعیت غیرفعال و رشد اشتغال ناقص را می‌توان از تبعات تحولات یک‌سال گذشته اقتصاد ایران برشمرد که سبب شد بازار کار در سال ۱۴۰۴ هم از ناحیه کمّیت اشتغال و هم از ناحیه کیفیت و پایداری آن آسیب ببیند.