به گزارش اکو تحلیل شرایط اقلیمی گرم و مرطوب، دانش بومی باغداران و سابقه طولانی کشت این محصول سبب شده است تا هرمزگان امروز به عنوان قطب تولید انبه در ایران شناخته شود.
استان هرمزگان اکنون با اختصاص ۲ هزار و ۸۰۰ هکتار از باغات خود به کشت انبه و تولید سالانه حدود ۲۸ هزار تن، رتبه نخست تولید این محصول در کشور را در اختیار دارد؛ جایگاهی که نه فقط بر پایه شرایط اقلیمی مساعد، بلکه برآمده از پیشینه چند صد ساله کشت، دانش بومی باغداران و ظرفیتهای رو به رشد صنایع تبدیلی و بازارهای صادراتی است.
پس از این استان، سیستان وبلوچستان با بیش از یکهزار و ۶۰۰ هکتار و تولید سالانه بیش از ۱۷ هزار تن در جایگاه دوم قرار دارد.
در این میان، شهرستانهای میناب، رودان، بندرعباس و جاسک مهمترین کانونهای تولید انبه در هرمزگان به شمار میروند و میناب با یکهزار و ۷۰۰ هکتار سطح زیرکشت، قلب تپنده تولید انبه استان است؛ محصولی که بخش مهمی از آن به صورت نارس (کرنگ) برداشت و در تهیه ترشی، شوری، پودر انبه و دیگر فرآوردهها مصرف میشود و بخش دیگری نیز به صورت تازهخوری راهی بازارهای داخلی و خارجی میشود.
هرساله به شکرانه این نعمت و برای حمایت از باغداران انبه و همچنین شناساندن این محصولات به سطح کشور جشنواره انبه و یاسیمین گل در شهرستان میناب برگزار میشود.
هرمزگان؛ خاستگاه دیرینه انبه در جنوب ایران
انبه ریشهای عمیق در فرهنگ و تمدن هند دارد و پیشینه آن به حدود چهار هزار سال قبل بازمیگردد؛ این میوه پرخاصیت در هند با نام «سافدا» شناخته میشود و از خانواده پسته و بادام هندی است.
در ابتدا توسط هندوها و بوداییها کشت و پرورش داده میشد و بهتدریج جایگاهی ویژه در فرهنگ، آیینها و باورهای مردم هند پیدا کرد؛ بهگونهای که در متون کهن سانسکریت نیز از آن یاد شده است؛ در فرهنگ هندی، انبه نماد عشق، دوستی و برکت به شمار میرفت و از برگهای آن برای تزیین جشنها و آیینهای سنتی استفاده میشد.
درختان کهنسال انبه در باغهای میناب، نشاندهنده سازگاری دیرینه این محصول با اقلیم جنوب و حضور آن در فرهنگ غذایی و کشاورزی منطقه هستند.از هند، انبه به کشورهای مختلف از جمله آفریقا، خاورمیانه و سپس آمریکای جنوبی و مرکزی معرفی شد و امروز در بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران، بخشی جداییناپذیر از رژیم غذایی مردم محسوب میشود.
در ایران نیز انبه از جمله درختان کهن گرمسیری جنوب کشور است و شواهد محلی نشان میدهد قدمت کشت آن در استان هرمزگان به حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ سال میرسد. درختان کهنسال انبه در باغهای میناب، نشاندهنده سازگاری دیرینه این محصول با اقلیم جنوب و حضور آن در فرهنگ غذایی و کشاورزی منطقه هستند.
این میوه در ایران بیشتر در نوار ساحلی جنوب، بهویژه در استانهای هرمزگان، سیستان و بلوچستان و بخشهایی از کرمان کشت میشود، اما هرمزگان به دلیل وسعت باغها، کیفیت محصول و تنوع مصرف، جایگاه برجستهتری در تولید انبه کشور دارد. در این استان، انبه تنها یک محصول کشاورزی نیست، بلکه بخشی از هویت محلی و اقتصاد باغی مردم جنوب به شمار میرود.
از «اَنبا» تا «کَرِنگ»؛ واژگان بومی یک محصول ریشهدار
انبه در گویش مردم هرمزگان «انبا» خوانده میشود و میوه نارس آن نیز که سهم بالایی از برداشت سالانه را تشکیل میدهد، با عنوان «کَرِنگ» شناخته میشود؛ همین واژگان محلی نشان میدهد انبه در این استان تنها یک میوه واردشده یا کماهمیت نیست، بلکه محصولی ریشهدار در زیستبوم، فرهنگ خوراک و حتی زبان مردم جنوب است.
شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب هرمزگان، بستر مناسبی برای رشد و باروری درختان انبه فراهم کرده است؛ گلدهی و شکوفههای این درختان معمولا از اسفندماه آغاز میشود و تا فروردینماه ادامه مییابد؛ دورهای که باغهای انبه در میناب، رودان و بندرعباس جلوهای بهاری و کمنظیر به طبیعت استان میبخشند.
انبه نارس برای تولید ترشی و شوری و تازهخوری یکی از ویژگیهای متمایز بازار این محصول درهرمزگان است؛ بازاری که در آن ذائقه بومی، صنایع خانگی و کارگاههای فرآوری، نقشی تعیینکننده دارند.برداشت میوه نارس که به آن انبه کرنگ، کال و سبز نیز میگویند، از اوایل اردیبهشتماه آغاز میشود و برداشت انبه رسیده وطلایی رنگ و خوش طعم نیز از خردادماه شروع شده و تا اوایل شهریورماه ادامه دارد؛ این توالی زمانی سبب شده انبه در هرمزگان، هم در بازار فرآوردههای تبدیلی و هم در بازار تازهخوری، حضوری ممتد و موثر داشته باشد.
برداشت انبه نارس برای تولید ترشی و شوری و تازهخوری یکی از ویژگیهای متمایز بازار این محصول در هرمزگان است؛ بازاری که در آن ذائقه بومی، صنایع خانگی و کارگاههای فرآوری، نقشی تعیینکننده دارند.
۶۰ درصد برداشت به صورت نارس؛ مزیت اقتصادی یک الگوی بومی
یکی از شاخصههای منحصربهفرد انبه هرمزگان، برداشت بخش قابل توجهی از محصول به صورت نارس است؛ برآوردها نشان میدهد ۶۰ درصد انبه هرمزگان، معادل حدود ۲۰ هزار تن، به صورت سبز و نارس برداشت میشود؛ محصولی که در صنایع ترشی و شوری، فرآوری و عرضه در بازارهای داخلی مصرف میشود.
این ویژگی، مزیتی اقتصادی برای باغداران استان ایجاد کرده است، زیرا بازار انبه در هرمزگان تنها وابسته به مصرف تازهخوری نیست و در مراحل مختلف رشد میوه، امکان عرضه و ارزشآفرینی برای آن وجود دارد؛ از همین رو، انبه در این استان یک محصول چندمنظوره به شمار میرود که از باغ تا کارگاه و از بازار محلی تا صادرات منطقهای، مسیرهای متنوعی برای فروش دارد.
انبه نارس در هرمزگان اکنون در باغ و بدون واسطه با قیمت هر کیلوگرم حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان به فروش میرسد و این محصول پس از ورود به بازار، بسته به کیفیت و میزان عرضه، تا حدود ۱۲۰ هزار تومان نیز قیمتگذاری میشود.
افزایش تقاضا برای مصرف تازه، تهیه ترشی و فرآوردههای محلی، در کنار محدودیت تولید و هزینههای حملونقل، از عوامل تاثیرگذار بر قیمت این محصول در بازار عنوان میشود.
صنایع تبدیلی؛ حلقهای مهم در زنجیره ارزش انبه و صادرات آن
در سالهای اخیر، توسعه صنایع تبدیلی به یکی از پایههای مهم رونق انبه در هرمزگان تبدیل شده است؛ اکنون ۱۰ واحد صنایع تبدیلی در زمینه تولید ترشی و شوری انبه در استان فعال هستند که مجموع ظرفیت آنها به ۱۰ هزار تن میرسد.
در هر یک از این واحدها، انواع مختلفی از ترشی انبه تولید میشود که علاوه بر تامین بازار داخل، بخشی از آن به کشورهای حاشیه خلیجفارس نیز صادر میشود.
همچنین ۴۰ درصد محصول انبه هرمزگان در صنایع تبدیلی و فرآوری مصرف میشود؛ ظرفیتی که اگر با سرمایهگذاری بیشتر، بستهبندی استاندارد، برندسازی و توسعه بازار همراه شود، میتواند سهم این محصول را در اقتصاد غیرنفتی استان به طور محسوسی افزایش دهد.
برآوردها نشان میدهد حدود ۲۰ درصد محصول انبه هرمزگان به کشورهای حاشیه خلیجفارس صادر میشود؛ این رقم در عین حال که از وجود ظرفیت صادراتی قابل توجه حکایت دارد، نشان میدهد هنوز امکان افزایش سهم صادرات با بهبود بستهبندی، استانداردسازی، بازاریابی هدفمند و تقویت زنجیره سرد وجود دارد.
انبه هرمزگان به دلیل طعم، رنگ، کیفیت و سلامت میوه، در بازارهای منطقهای از قابلیت رقابت برخوردار است؛ نزدیکی جغرافیایی به بنادر صادراتی و دسترسی به بازارهای جنوبی نیز مزیتی بوده که در صورت حمایت هدفمند، میتواند به توسعه تجارت این محصول کمک کند.
انبه؛ میوهای فراتر از طعم
انبه در کنار جذابیت طعمی، از نظر تغذیهای نیز میوهای ارزشمند به شمار میرود؛ این میوه سرشار از ویتامینهای A ، B و C، فیبر، آنتیاکسیدانها و برخی املاح معدنی است و مصرف آن در تقویت سیستم ایمنی، سلامت پوست، بهبود عملکرد دستگاه گوارش و تامین بخشی از نیاز بدن به ریزمغذیها نقش دارد.
البته مانند هر ماده غذایی دیگر، مصرف آن نیز باید متعادل باشد؛ بهویژه برای افرادی که محدودیتهای تغذیهای یا مشکلات مرتبط با قند خون دارند؛ با این حال، جایگاه انبه در الگوی تغذیهای مناطق گرمسیری، تنها به دلیل طعم شیرین آن نیست، بلکه به ارزش غذایی و قابلیت استفاده متنوع این میوه نیز بازمیگردد.
از چوب درخت انبه نیز در صنایع مختلف استفاده میشود؛ این چوب در ساخت مبلمان، کفپوش، تختههای سقف و قاب پنجره در ساختمانسازی کاربرد دارد. همچنین از چوب انبه برای تولید دسته قلممو، جعبههای حمل وسایل سنگین، کبریت، پارو و برخی ادوات کشاورزی نیز استفاده میشود.
از باغ تا فرهنگ؛ «انبا» در تار و پود زندگی مردم جنوب
مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی هرمزگان گفت: انبه در این استان تنها یک محصول باغی نیست، بلکه بخشی از فرهنگ، سفره غذایی، صنایع خانگی و سبک زندگی مردم جنوب به شمار میرود و سالانه حدود ۲۸ هزار تن از این محصول در باغهای هرمزگان تولید میشود.
محمدرضا شیخزاده در گفت وگو با خبرنگار ایرنا افزود: در هرمزگان، انبه فقط در باغها حضور ندارد، بلکه در سفرههای مردم، بازارهای محلی، صنایع خانگی، ذائقه غذایی و حتی در ادبیات روزمره مردم نیز جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
وی بیان کرد: ترشی انبه که از میوه نارس تهیه میشود، یکی از شناختهشدهترین فرآوردههای بومی جنوب کشور است و در بسیاری از خانههای هرمزگان، تهیه آن بخشی از سنت غذایی خانوارها محسوب میشود.
تهیه ترشی، پودر انبه، آبانبه، کنسرو، مربا و مصرف تازهخوری از مهمترین مزایای تولید این محصول به شمار میرود و همین تنوع مصرف، بازار مناسبی برای انبه هرمزگان ایجاد کرده است.مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی هرمزگان با اشاره به نام محلی انبه در جنوب کشور اظهار کرد: مردم هرمزگان به انبه «انبا» میگویند و استفاده گسترده از میوه نارس این محصول در آشپزی و فرآوری، نشاندهنده پیوند عمیق انبه با فرهنگ و سبک زندگی مردم منطقه است.
شیخزاده ادامه داد: تهیه ترشی، پودر انبه، آبانبه، کنسرو، مربا و مصرف تازهخوری از مهمترین مزایای تولید این محصول به شمار میرود و همین تنوع مصرف، بازار مناسبی برای انبه هرمزگان ایجاد کرده است.
وی با اشاره به آغاز فصل شکوفهدهی درختان انبه افزود: با سپری شدن روزهای پایانی زمستان، درختان انبه در هرمزگان به شکوفه مینشینند و جلوهای بهاری به طبیعت استان میبخشند.
مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی هرمزگان تصریح کرد: در حال حاضر ۲ هزار و ۸۰۰ هکتار از باغهای استان به کشت انبه اختصاص دارد و سالانه حدود ۲۸ هزار تن محصول از این باغها برداشت میشود.
شیخزاده با بیان اینکه شهرستانهای میناب، رودان و بندرعباس مهمترین مناطق تولید انبه در هرمزگان هستند، گفت: شهرستان میناب با سطح زیرکشت حدود یکهزار و ۷۰۰ هکتار، رتبه نخست تولید و سطح زیرکشت انبه در استان را به خود اختصاص داده است.
وی درباره ارقام موجود انبه در هرمزگان نیز توضیح داد: ارقام محلی این محصول شامل «سبز انبه»، «چارک»، «کلک سرخ»، «مشک»، «آل مهتری»، «عروس» و «هلیلی» است و در کنار آن، ارقام وارداتی مانند «لانگرا»، «سندری» و «آلفونسو» نیز در باغهای استان کشت میشود.
این مسئول اظهار کرد: حدود ۶۰ درصد محصول انبه هرمزگان به صورت نارس یا سبز برداشت میشود که در صنایع ترشی و شوری و همچنین صنایع تبدیلی و فرآوری مورد استفاده قرار میگیرد و علاوه بر بازار استان، به استانهای فارس، کرمان، تهران و اصفهان نیز ارسال میشود.
شیخزاده اضافه کرد: بخشی از محصول انبه هرمزگان نیز به کشورهای حاشیه خلیجفارس صادر میشود و در حال حاضر حدود ۲۰ درصد تولید استان به بازارهای صادراتی اختصاص دارد.
وی همچنین از فعالیت هفت واحد صنایع تبدیلی تولید ترشی و شوری انبه در هرمزگان خبر داد و گفت: ظرفیت این واحدها حدود ۹ هزار تن است و در هر واحد انواع مختلفی از ترشی انبه تولید میشود که علاوه بر مصرف داخلی، به کشورهای حوزه خلیجفارس نیز صادر میشود.
مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی هرمزگان خاطرنشان کرد: تنوع ارقام بومی و وارداتی انبه در استان، امکان پاسخگویی بهتر به نیاز بازار، توزیع مناسب زمان برداشت و استفاده متنوع در فرآوری و تازهخوری را فراهم کرده و همین موضوع یکی از عوامل ماندگاری و توسعه کشت انبه در هرمزگان است.
افق توسعه انبه هرمزگان؛ از باغداری سنتی تا زنجیره ارزش صادراتی
با وجود ظرفیت قابل توجه تولید، انبه هرمزگان برای دستیابی به جایگاهی پررنگتر در بازارهای ملی و منطقهای همچنان با برخی چالشها روبهرو است؛ چالشهایی که بیشتر در حوزه زیرساختهای تولید، فرآوری و بازاررسانی قابل مشاهده است.
بخش قابل توجهی از باغهای انبه استان با شیوههای سنتی مدیریت میشوند و نیازمند نوسازی، اصلاح ارقام، جوانسازی درختان و استفاده از روشهای علمیتر در مدیریت باغ هستند. همچنین با توجه به شرایط اقلیمی هرمزگان و محدودیت منابع آبی، توسعه روشهای نوین آبیاری مانند آبیاری قطرهای و مدیریت بهینه مصرف آب میتواند نقش مهمی در افزایش بهرهوری و پایداری تولید داشته باشد.
از سوی دیگر، هرچند بخشی از محصول انبه در صنایع تبدیلی استان مصرف میشود، اما ظرفیتهای فرآوری این محصول همچنان قابل توسعه است. تولید محصولاتی مانند انواع ترشی و شوری، پودر انبه، کنسرو، آبانبه و فرآوردههای غذایی دیگر میتواند ارزش افزوده بیشتری برای باغداران و فعالان این حوزه ایجاد کند و از خامفروشی محصول جلوگیری کند.
برندسازی و بستهبندی استاندارد نیز از دیگر حلقههای مهم زنجیره ارزش انبه در هرمزگان به شمار میرود. در حال حاضر بخش زیادی از محصول استان به صورت فلهای وارد بازار میشود، در حالی که ایجاد برندهای منطقهای، بستهبندی مناسب و استانداردسازی محصول میتواند جایگاه انبه هرمزگان را در بازارهای داخلی و خارجی تقویت کند.
توسعه بازاریابی تخصصی و گسترش صادرات هدفمند نیز از دیگر نیازهای این بخش است. نزدیکی جغرافیایی هرمزگان به کشورهای حاشیه خلیجفارس، دسترسی به بنادر تجاری و وجود تقاضای بالا برای محصولات گرمسیری، فرصت مناسبی برای افزایش صادرات انبه و فرآوردههای آن فراهم کرده است.
کارشناسان معتقدند در صورت تقویت این حلقهها در زنجیره تولید تا بازار، انبه میتواند به یکی از پیشرانهای مهم اقتصاد باغی هرمزگان تبدیل شود؛ محصولی که علاوه بر ارزش اقتصادی بالا، از مزیت اقلیمی مناسب و پیشینهای چند صدساله در کشت و مصرف در این استان برخوردار است و میتواند سهم بیشتری در رونق معیشت باغداران و توسعه کشاورزی جنوب کشور داشته باشد.
هرمزگان؛ از شکوفههای انبه تا بازارهای صادراتی خلیجفارس
هرمزگان امروز بیشک پایتخت انبه ایران است؛ استانی که در آن انبه از یک محصول باغی فراتر رفته و به بخشی از هویت کشاورزی جنوب بدل شده است. از شکوفههای آخر زمستان تا برداشت میوه سبز و رسیده در بهار و تابستان، از ترشیهای محلی تا بازارهای صادراتی خلیجفارس، همه نشان میدهد انبه در این استان نه فقط یک میوه، بلکه یک فرصت اقتصادی، فرهنگی و مزیتی راهبردی است.
در شرایطی که توسعه باغداری دانشبنیان، تکمیل زنجیره ارزش و حمایت از فرآوری و صادرات بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، انبه هرمزگان میتواند به الگویی موفق از پیوند کشاورزی بومی، صنایع تبدیلی و بازار منطقهای تبدیل شود؛ الگویی که طعم شیرین آن، تنها در میوه خلاصه نمیشود، بلکه در معیشت باغداران و رونق اقتصاد جنوب نیز قابل احساس است.
به گزارش ایرنا، تاکنون ۲۵۵ واحد صنایع تبدیلی و غذایی در حوزههای زراعت، باغداری، شیلات، دام و طیور در هرمزگان راهاندازی شده که ظرفیت جذب ماده خام این صنایع ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تن است.
فعالیت این واحدها زمینه اشتغال مستقیم ۶ هزار و ۸۰۰ نفر و غیرمستقیم ۱۸ هزار نفر را فراهم کرده است که نقش موثری در ایجاد ارزش افزوده و رونق اقتصادی بخش کشاورزی دارد
استان هرمزگان با مجموع ۱۶۱ هزار هکتار اراضی زراعی، باغی و تولیدات خارج از فصل، سالانه حدود ۳ میلیون و ۹۵۰ هزار تن محصول کشاورزی تولید میکند. از این میزان، ۸۰ هزار هکتار مربوط به باغات و نخیلات است که سالانه ۹۴۰ هزار تن محصول تولید میکنند.
Saturday, 6 June , 2026