روزهای اول بحران؛ جهش ۳۰۰ درصدی خرید و مدیریت بازار

در اولین روزهای جنگ ۱۲ روزه، نگرانی طبیعی مردم از شرایط پیش‌آمده، به افزایش قابل‌توجه خرید کالاهای اساسی منجر شد؛ به‌طوری که میزان خرید در برخی اقلام تا حدود ۳۰۰ درصد بالا رفت. در چنین وضعی، مدیریت بازار تنها به موجودی انبارهای تجاری و سردخانه‌ها محدود نمی‌شد؛ زیرا بخش مهمی از کالاها پس از خرید، وارد انبارهای خانگی می‌شد و دیگر امکان رصد آن وجود نداشت.

راه‌حل اما روشن بود: باید جریان عرضه بدون وقفه ادامه پیدا می‌کرد و قفسه‌ها خالی نمی‌ماند. وقتی مردم در فروشگاه‌ها کالا را به وفور می‌بینند، هیجان خرید فروکش می‌کند و تقاضای اضافی جای خود را به خرید عادی می‌دهد. همین اتفاق نیز افتاد؛ با پیگیری وزارت جهاد کشاورزی، اتاق اصناف و دیگر دستگاه‌های مسئول برای تأمین کالا از ذخایر و شبکه توزیع، از روز سوم بحران آرامش بیشتری به بازار بازگشت.

رصد لحظه‌ای بازار در ۳۱ استان

مدیریت تأمین کالا در آن روزها، فقط بر پایه گزارش‌های اداری نبود. ارتباط مستمر و ویدئویی با ۳۱ استان برقرار شد تا وضعیت بازار، موجودی فروشگاه‌ها و نیازهای هر منطقه به‌صورت لحظه‌ای بررسی شود. در بازدید معاون اول رئیس‌جمهور از اتاق اصناف ایران نیز نمایندگان اصناف استان‌ها به‌صورت برخط در ارتباط بودند و تصویری روشن از شرایط بازار در سراسر کشور ارائه کردند.

این ارتباط پس از پایان شرایط بحرانی نیز متوقف نشد و همچنان جلسات هفتگی برای رصد مسائل مربوط به تأمین مواد غذایی و بازار در استان‌ها ادامه دارد. چنین سازوکاری کمک می‌کند مشکلات پیش از آنکه به نگرانی عمومی تبدیل شوند، شناسایی و برطرف شوند.

همکاری بین‌دستگاهی؛ رمز موفقیت زنجیره تأمین

تجربه ماه‌های گذشته نشان داد که تأمین پایدار کالا، حاصل کار یک دستگاه نیست. همکاری وزارت جهاد کشاورزی، همراهی وزارت صنعت، معدن و تجارت و نقش‌آفرینی استانداری‌ها، اتاق‌های اصناف، اتحادیه‌ها، تولیدکنندگان و شبکه توزیع، یک زنجیره هماهنگ را شکل داد که توانست پاسخگوی نیاز مردم باشد.

نمونه‌های موفق:

مدل «استان‌های معین»؛ تجربه‌ای موفق در مدیریت بحران

استفاده از مدل «استان‌های معین» یکی از تجربه‌های موفق این دوره بود. بر اساس این مدل، استان‌ها در زمان نیاز می‌توانند برای پشتیبانی از یکدیگر وارد عمل شوند تا اختلال احتمالی در یک منطقه، به کمبود کالا تبدیل نشود. این سازوکار، ریسک‌های زنجیره تأمین را کاهش می‌دهد و قدرت واکنش بازار را در شرایط پیش‌بینی‌نشده بالا می‌برد.

نقش تولیدکنندگان؛ فعالیت شبانه‌روزی در روزهای دشوار

در این میان، نباید نقش تولیدکنندگان مواد غذایی را نادیده گرفت. بسیاری از واحدهای تولیدی در روزهای دشوار، با احساس مسئولیت نسبت به مردم، فعالیت خود را به‌صورت شبانه‌روزی ادامه دادند تا کالا از کارخانه و انبار، به فروشگاه و سفره خانوار برسد.

تفاوت بازار در جنگ رمضان با روزهای ابتدایی

تفاوت فضای بازار در جنگ رمضان با روزهای ابتدایی جنگ ۱۲ روزه نیز نشان داد که این تجربه‌ها به افزایش اعتماد عمومی کمک کرده است. زمانی که مردم از توان شبکه تأمین و توزیع مطمئن باشند، بازار نیز آرام‌تر اداره می‌شود.

ممکن است نوسان قیمت‌ها و هزینه‌های تولید، همچنان از مسائل مهم بازار باشد و باید با دقت برای آن چاره‌اندیشی کرد؛ اما در یک سال اخیر، حفظ فراوانی کالا و جلوگیری از شکل‌گیری حس کمبود در جامعه، دستاورد مهمی بوده است. آرامش بازار، پیش از هر چیز از اطمینان مردم به استمرار عرضه کالا ناشی می‌شود.

تحلیل اکو تحلیل

نکته کلیدی: 

یک سال گذشته، بازار ایران آزمون‌های پیاپی از جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه تا موج سفرهای نوروزی و افزایش ناگهانی جمعیت در استان‌های شمالی را با موفقیت پشت سر گذاشت. مهم‌ترین دستاورد این دوره، حفظ فراوانی کالا و جلوگیری از شکل‌گیری حس کمبود در جامعه بود. این موفقیت حاصل همکاری یک زنجیره کامل شامل وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صمت، استانداری‌ها، اتاق اصناف، اتحادیه‌ها، تولیدکنندگان و شبکه توزیع بود. ارتباط لحظه‌ای با ۳۱ استان، مدل استان‌های معین و فعالیت شبانه‌روزی تولیدکنندگان، از عوامل کلیدی این موفقیت بودند. با این حال، نوسان قیمت‌ها و هزینه‌های تولید همچنان چالش‌های جدی هستند که باید با سیاست‌های دقیق‌تر هم‌چون تأمین مالی تولید، تسهیل واردات و تقویت دیپلماسی تجاری مدیریت شوند. تداوم این رویکرد همکاری‌محور، در کنار تلاش برای ثبات بیشتر قیمت‌ها، می‌تواند بازار را بیش از گذشته در شأن مردم ایران اداره کند؛ بازاری که در آن، کالا به‌موقع به دست مردم برسد و آرامش، میهمان همیشگی قفسه‌های فروشگاه‌ها باشد.