۱۰ استان درگیر بحران آب‌های زیرزمینی

به گزارش اکو تحلیل افت مستمر سطح آب‌های زیرزمینی در سال‌های اخیر، نگرانی‌ها درباره آینده دشت‌های حاصلخیز و منابع آبی کشور را افزایش داده است. کسری مخازن آب زیرزمینی علاوه بر افت کیفیت منابع، پیامدهایی همچون فرونشست زمین، خشک‌شدن قنوات و چشمه‌ها، کاهش تولیدات کشاورزی و تهدید زیرساخت‌های شهری را به دنبال داشته است.

دشت‌های استان‌های درگیر با مخاطرات افت منابع آب زیرزمینی:

سمپوزیوم ایران و چین؛ همکاری ۲۵ ساله در مسیر مدیریت آب

در همین زمینه، سمپوزیوم مدیریت منابع آب ایران و چین؛ فرصت‌ها و راهبردهای توسعه مشترک با حضور اصحاب رسانه، کارشناسان ارشد آب و محیط زیست و نمایندگان بخش خصوصی در ساختمان بلدیه، واقع در میدان امام خمینی (ره) تهران برگزار شد.

این رویداد در چارچوب سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین و با هدف بررسی ظرفیت‌های همکاری مشترک، انتقال تجربه، توسعه فناوری و ارائه راهکار برای مدیریت پایدار منابع آب برگزار شد.

مدیریت آب؛ مسئله‌ای فرابخشی که نیازمند هماهنگی است

حمید کاردان‌مقدم، عضو هیأت علمی موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو، در این نشست با اشاره به چالش‌های موجود در حوزه تصمیم‌گیری و مدیریت منابع آب گفت: آب فقط یک پدیده فنی نیست و مدیریت آن به تصمیم‌گیری هماهنگ میان بخش‌های کشاورزی، صنعت، اقتصاد و محیط زیست نیاز دارد.

وی افزود: در ایران، مدیریت آب به صورت منسجم انجام نمی‌شود و هر دستگاه بخشی از مسئولیت را بر عهده دارد؛ در حالی که مدیریت این حوزه نیازمند هماهنگی میان همه ذی‌نفعان است.

کاردان‌مقدم با اشاره به تجربه چین در مدیریت یکپارچه آب و محیط زیست، تشکیل شورای تخصصی و فنی با حضور همه ذی‌نفعان را ضروری دانست و اظهار کرد: تصمیمات در حوزه آب باید بر مبنای نگاه کارشناسی و بلندمدت اتخاذ شود، نه ملاحظات کوتاه‌مدت.

وی ادامه داد: تجربه چین نشان می‌دهد برنامه‌های توسعه منابع آب باید فراتر از دوره‌های زمانی دولت‌ها تعریف شود و همه ارکان تصمیم‌گیر نسبت به اجرای آن متعهد باشند.

نبود اجماع آماری؛ یکی از چالش‌های حکمرانی آب

شهره صدری، پژوهشگر حوزه آب، نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت توجه به تفاوت‌های ساختاری ایران و چین در حوزه حکمرانی آب گفت: پیش از هرگونه الگوبرداری، باید توجه داشت که چین از یک نظام حکمرانی هماهنگ و مبتنی بر سیاست‌های بلندمدت برخوردار است؛ در حالی که در ایران، تعدد دستگاه‌های تصمیم‌گیر وجود دارد و حتی درباره آمار مصرف آب نیز اجماع دقیقی دیده نمی‌شود.

وی ثبات سیاست‌ها را از ارکان مهم موفقیت چین در مدیریت منابع آب دانست و افزود: تغییر دولت‌ها در ایران در بسیاری از موارد به تغییر سیاست‌های آبی و غلبه مدیریت‌های کوتاه‌مدت بر برنامه‌های راهبردی منجر می‌شود.

صدری با اشاره به نقش مشارکت مردمی در مدیریت منابع آب در چین اظهار کرد: در این کشور، مسئولان محلی از جمله روسای روستاها بر اساس شاخص‌هایی مانند حفاظت از رودخانه‌ها، توسعه تصفیه‌خانه‌ها و جذب سرمایه‌گذار ارزیابی می‌شوند.

به گفته وی، بومی‌سازی چنین تجربه‌ای در ایران نیازمند بازتعریف نقش مردم، افزایش آموزش‌های عمومی و تقویت مسئولیت‌پذیری نهادهای محلی است.

همکاری با چین نباید به واردات فناوری محدود شود

سروش مقصودی، کارشناس منابع آب، نیز در این نشست با اشاره به پیشینه ایران در طراحی و بهره‌برداری از سازه‌های آبی و قنات‌ها گفت: همکاری با چین نباید محدود به واردات ماشین‌آلات و فناوری محدود شود؛ زیرا ایران نیز از دانش بومی و ظرفیت‌های فنی ارزشمندی در حوزه آب برخوردار است.

وی خاطرنشان کرد: هدف از همکاری مشترک باید تبادل دوسویه تجربه، توسعه فناوری و استفاده از ظرفیت‌های علمی و مهندسی ۲ کشور باشد.

مقصودی با اشاره به تجربه چین در بازچرخانی پساب و مدیریت آب‌های زیرزمینی اظهار کرد: فاضلاب در جهان امروز یک منبع ارزشمند محسوب می‌شود و ایران نیز می‌تواند با توسعه زیرساخت‌های لازم، از ظرفیت بازچرخانی آب در بخش‌های مختلف بهره‌برداری کند.

بخش خصوصی؛ حلقه مهم تأمین مالی و بهره‌وری پروژه‌ها

حسینعلی آجری، رئیس آکادمی مستقل فدراسیون صنعت آب ایران، هم در این نشست با اشاره به محدودیت منابع مالی دولت، نقش بخش خصوصی را در افزایش بهره‌وری و اجرای پروژه‌های آبی مهم ارزیابی کرد.

وی پیشنهاد تشکیل دبیرخانه دائمی همکاری ایران و چین را مطرح کرد و ادامه داد: حکمرانی و سیاست‌گذاری، فناوری و نوآوری، سرمایه‌گذاری و توسعه سرمایه انسانی، چهار محور اصلی همکاری دو کشور در حوزه آب است.

آجری اجرای پروژه‌های آزمایشی، ایجاد شبکه انتقال فناوری میان دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی و تدوین برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت را از گام‌های عملیاتی این همکاری برشمرد.

تاکید بر تبدیل نشست‌های علمی به برنامه عملیاتی

در پایان این سمپوزیوم، تجربه‌های چین در مهار افت آب‌های زیرزمینی، انتقال هدفمند آب، احیای نظام‌های زیست‌محیطی و پیوند توسعه اقتصادی با حفاظت از محیط زیست بررسی شد.

کارشناسان حاضر در این نشست تاکید کردند که راهکارهای موفق در حوزه آب فقط به فناوری محدود نیست، بلکه نیازمند تلفیق سیاست‌گذاری منسجم، نظارت موثر، مشارکت مردمی و تامین مالی پایدار است.

محورهای مورد تاکید برای همکاری‌های آینده:

• توسعه فناوری‌های کشاورزی کم‌آب‌بر

• مدیریت اراضی شور

• احیای رودخانه‌ها و تالاب‌ها

• تشکیل اتاق‌های فکر مشترک

• تبادل نیروی انسانی متخصص

تحلیل اکو تحلیل

نکته کلیدی: سمپوزیوم مدیریت منابع آب ایران و چین، در شرایطی برگزار شد که ۱۰ استان کشور با بحران جدی آب‌های زیرزمینی مواجه‌اند. کارشناسان سه پیام کلیدی را مطرح کردند: اول، مدیریت آب نیازمند هماهنگی فرابخشی و سیاست‌گذاری فرادولتی است؛ دوم، همکاری با چین باید بر مبنای تبادل دوسویه دانش و فناوری باشد، نه صرفاً واردات تجهیزات؛ سوم، بخش خصوصی نقش کلیدی در تأمین مالی و بهره‌وری پروژه‌های آبی دارد. برای سرمایه‌گذاران، حوزه‌های تصفیه و بازچرخانی فاضلاب، آبیاری هوشمند، مدیریت اراضی شور و احیای تالاب‌ها می‌توانند فرصت‌های جذابی برای سرمایه‌گذاری باشند به‌ویژه اگر با حمایت نهادهای بین‌المللی و تضمین‌های دولتی همراه شوند.