به گزارش اکو تحلیل صنعت فضایی ایران در سال ۱۴۰۵ با وجود تحریم‌های گسترده و آثار جنگ تحمیلی اخیر، نه‌تنها متوقف نشده، بلکه با شتاب بیشتری در مسیر توسعه گام برداشته است. حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، این صنعت را «به‌روز و سرحال» توصیف کرده و بر تداوم فعالیت‌ها با تکیه بر دانش بومی و شبکه توزیع‌شده توانمندی‌ها در سراسر کشور تأکید کرده است.

ضرورت راهبردی صنعت فضایی برای ایران

حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، با اشاره به اهمیت روزافزون فناوری‌های فضایی در مدیریت کشور، ماهواره‌ها را «از ضروریات کشورها و از نیازهای روز دنیا» دانسته. و تأکید کرده است که ماهواره‌ها به‌تدریج به جزئی لاینفک از فرآیند تصمیم‌گیری و مدیریت در کشورها تبدیل می‌شوند.

وی توسعه ماهواره‌ها را برای ایران «یک ضرورت جدی و اجتناب‌ناپذیر» خوانده و بر نقش تعیین‌کننده گسترش توانمندی‌های فضایی در ارتقای کیفیت مدیریت، سیاست‌گذاری و خدمت‌رسانی تأکید کرده است.

برنامه‌های عملیاتی صنعت فضایی در سال ۱۴۰۵

بر اساس اعلام سازمان فضایی ایران، برنامه‌های این صنعت در سال جاری در سه محور اصلی دنبال می‌شود:

الف) پروژه‌های زیرساختی

توسعه مراکز کنترل ماهواره، پایگاه‌های پرتاب و آزمایشگاه‌های تخصصی

ب) طراحی و ساخت ماهواره

مهم‌ترین پروژه‌های این حوزه عبارتند از:

ج) پروژه‌های مبتنی بر داده و تصاویر

ارائه خدمات ارزش‌افزوده از داده‌های ماهواره‌ای در حوزه‌های مختلف اقتصادی و مدیریتی

اقتصاد فضا؛ هر ریال سرمایه‌گذاری، بازگشت ۳۰ برابری

یکی از محورهای کلیدی اظهارات سالاریه، تأکید بر بازدهی بالای سرمایه‌گذاری در صنعت فضایی است. به گفته وی، صنعت فضایی در ایران برخلاف تصور عمومی، صنعتی «بهینه و پربازده» است و نسبت اثرگذاری به میزان سرمایه‌گذاری در این حوزه بسیار بالاست.

مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد هر واحد سرمایه‌گذاری در صنعت فضایی می‌تواند چندین برابر بازخورد و اثر اقتصادی و مدیریتی ایجاد کند. این بازگشت سرمایه نه‌تنها در قالب اعداد اقتصادی مستقیم. بلکه در بهبود حکمرانی، افزایش بهره‌وری و پیشگیری از خسارت‌های کلان خود را نشان می‌دهد.

کاربردهای عینی داده‌های فضایی در اقتصاد ایران

سالاریه با ارائه نمونه‌های عینی، ارزش افزوده تصاویر ماهواره‌ای را تشریح کرده است:

مدیریت منابع آب و حقابه

ایران در بسیاری از مناطق وابسته به حوزه‌های آبریز فرامرزی است. داده‌های ماهواره‌ای میزان آب ذخیره‌شده در قالب برف، سدها و منابع بالادستی را در مناطقی که دسترسی مستقیم به آنها وجود ندارد. مشخص می‌کنند و به ابزاری برای دفاع از حقوق مردم و کشور در حوزه آب تبدیل می‌شوند.

پیش‌بینی و مقابله با آفات کشاورزی

با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای می‌توان هفته‌ها یا روزها قبل، شرایط شکل‌گیری و حرکت آفات را شناسایی کرد و از خسارت‌های سنگین به باغات و مزارع جلوگیری نمود. حتی چند روز پیش‌بینی زودتر می‌تواند جلوی خسارت‌های چند میلیون یورویی را بگیرد.

برنامه‌ریزی تولید، صادرات و واردات

دانستن وضعیت سطح زیر کشت، برآورد میزان تولید و شناسایی مازاد یا کمبود محصول، نقش مهمی در تنظیم بازار، قیمت‌گذاری، برنامه‌ریزی صادرات و مدیریت واردات دارد.

اکتشاف معادن

تصاویر هایپراسپکترال با برخورداری از طیف‌های متنوع اطلاعاتی، امکان تحلیل‌های تخصصی برای شناسایی نشانه‌های معدنی را فراهم می‌کنند و در کنار سایر روش‌های اکتشافی، به شناسایی دقیق‌تر ظرفیت‌های معدنی کشور کمک می‌کنند.

تاب‌آوری در برابر تحریم‌ها؛ اتکا به دانش بومی

صنعت فضایی ایران همواره هدف تحریم‌های آمریکا بوده است. با این حال، سالاریه با اشاره به حملات دشمن به برخی نمادهای صنعت فضایی، تأکید کرده است. که این حملات «به هیچ وجه خللی در توسعه صنعت کاملاً صلح‌آمیز و راهبردی فضایی در کشور وارد نکرده و نمی‌کند».

به گفته وی، بخش عمده و غالب دانش فضایی در کشور، دانشی کاملاً بومی است و صنعت فضایی ایران متکی به شبکه‌ای از مجموعه‌ها، شرکت‌ها و ظرفیت‌های توزیع‌شده در سراسر کشور است که آن را در برابر آسیب‌های متمرکز مقاوم می‌سازد.

از فناوری تا حکمرانی هوشمند

صنعت فضایی ایران از مرحله صرفِ دستیابی به فناوری عبور کرده و اکنون در آستانه ورود به فاز «تبدیل داده به خدمت و درآمد» قرار دارد. توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای. دستیابی به مدار ژئو و بهره‌برداری از نخستین ماهواره راداری بومی، گام‌هایی هستند که می‌توانند نقش این صنعت را در حکمرانی کشور متحول کنند.

همان‌طور که سالاریه تأکید کرده است، کشور از مرحله صرفِ دستیابی به فناوری فضایی عبور کرده و اکنون زمان آن رسیده است که ثمره این فناوری در زندگی مردم، در حکمرانی و در اقتصاد ملی بیش از پیش نمایان شود.