بخش اول: معرفی و مسیر شغلی
اکو تحلیل: لطفاً خودتان و حوزهٔ فعالیت حرفهایتان را معرفی کنید.
دکتر فاطمه مقدسی: من فاطمه مقدسی هستم اما با نام مستعار «فریال» شناخته میشوم. کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشتهٔ تاریخ و تمدن ملل اسلامی گذراندهام و مدرک تخصصی دکتریام در رشتهٔ فقه و مبانی حقوق اسلامی است. از سال ۱۳۹۲ در جزیرهٔ کیش، در دانشگاههای آزاد، علمی کاربردی و پیامنور، دروس تاریخ، تاریخ ایران باستان، تاریخ پس از اسلام و دروس تخصصی فقه و حقوق را تدریس میکنم.
اکو تحلیل: چند سال سابقهٔ کار دارید و چگونه وارد این حرفه شدید؟
از ۱۷ سالگی در صداوسیما فعالیت حرفهای داشتم؛ دستیار تهیهٔ برنامههای صبح، برنامههای «صدای زائر» و برنامههای عصرگاهی بودم، در برنامههای نوجوان گزارشگر و در سیما گوینده و گزارشگر برنامهٔ کودک بودم. همکاری با بزرگان رسانه مانند خانم ژاله علو، خانم مریم نشیبا، زندهیاد آقای مهران دوستی و آقای شجاعیمهر را تجربه کردم. تا روز قبل از زایمان اولین فرزندم در فروردین ۱۳۸۵ سر کار میرفتم، اما پس از آن به دلیل بچهداری و ادامهٔ تحصیل از رسانه فاصله گرفتم. با این حال، همواره رسانه در وجودم زنده بوده و بعدها برنامهٔ «نقطه سر خط کیش» را طراحی و اجرا کردم که در اینترنت قابل جستوجو است. همکاران قدیمی من در صداوسیما، مرا بیشتر یک فرد رسانهای میدانند تا صرفاً یک استاد دانشگاه و من هیچگاه رسانه را از خود دور نکردم.
اکو تحلیل: مهمترین انگیزهٔ شما برای ورود به بازار کار چه بود؟
ورودم به صداوسیما کاملاً اتفاقی بود؛ اما همیشه هنگام تماشای برنامهٔ کودک، بازی کودکیام این بود که چند برگه نقاشی برمیداشتم و پشت آنها توضیح میدادم. وقتی در استودیو، نقاشیهای بچهها را به من دادند و بدون توپق و آمادگی قبلی توضیح دادم، صدابردار استودیو متعجب شد. در همان لحظه متوجه شدم که دارم بازی کودکیام را در بزرگسالی انجام میدهم. بعد از تست صدا و قبولی، بلافاصله وارد برنامهٔ زنده شدم و علیرغم استرس بالای کار، آنقدر از آن لذت میبردم که تا روز قبل از زایمان سر کار میرفتم. انگیزهٔ اصلی من، عشق به کار و حضور در کنار افرادی بود که در غیر این صورت هرگز امکان دیدارشان فراهم نبود.
اکو تحلیل: اگر به گذشته برگردید، بازهم همین مسیر را انتخاب میکنید؟
من هیچگاه حسرت گذشته را به دل نمیگذارم؛ چراکه پیش از ورود به هر کاری، تمام جوانب را میسنجم و صد درصد توانم را میگذارم. بعد از پایان کار، افسوس نمیخورم. اگر قرار باشد یکبار دیگر به این دنیا بیایم، دوست دارم چیزهای تازه را تجربه کنم، اما از مسیر فعلی پشیمان نیستم و با همهٔ وجودم از همه لحظاتم لذت میبرم وشکرگزارم حتی ازاین لحظه ک کنارشماهستم خوشحالم و شکرگزارخداوندهستم.
بخش دوم: اقتصاد خانواده و اشتغال زنان
اکو تحلیل: درآمد شما چه سهمی در تأمین هزینههای خانواده دارد؟
هیچی. واقعاً هیچی. من خودم این انتخاب را کردم. کار فرهنگی را انتخاب کردم که تأثیرگذار باشد؛ نه کار اقتصادی صرف. یکی از اساتیدم به من میگفت اگر کبابی میزدی، نگرانت نبودم چون میدانستم درآمد داری، اما تو کاری را انتخاب کردی که وزارتخانهها هم در آن ماندهاند. متأسفانه در جامعهٔ ما، مردم برای پوشاک و خوراک هزینه میکنند اما برای روح و روان خود و خانوادهشان هزینهای نمیکنند. کار فرهنگی در دنیا درآمد بالایی دارد، اما در ایران به دلیل عدم فرهنگسازی، درآمد آن پاسخگوی هزینهها نیست.
اکو تحلیل: در شرایط اقتصادی امروز، اشتغال زنان از یک انتخاب به ضرورت تبدیل شده است؟
هر خانومی نباید کار کند. زنانی که در خانواده آموزش ندیدهاند که چگونه در محیط کار حرفهای رفتار کنند، پوشش مناسب داشته باشند و چهارچوبهای اخلاقی را رعایت کنند، ورودشان به بازار کار نهتنها برای خودشان، بلکه برای سایر زنان نیز حاشیهساز میشود. من با بسیاری از کلاینتها مشاوره داشتهام و دیدهام که برخی آقایان به دلیل رفتارهای غیرحرفهای همکاران زن، دیگر تمایلی به همکاری با زنان ندارند. بنابراین نمیتوان یک نسخهٔ واحد برای همهٔ زنان پیچید.
اکو تحلیل: مهمترین دغدغهٔ اقتصادی شما در سال جاری چیست؟
من دغدغهٔ اقتصادی ندارم، دغدغهٔ فرهنگی دارم. اگر دغدغهٔ مالی داشتم، وارد این فیلد نمیشدم. بهتره که اولویت ما سلامتی روح و روان جسممون باشه تا فقط ظاهرمون.
اکو تحلیل: آیا افزایش درآمد با رشد هزینههای زندگی همخوانی داشته است؟
در همین اقتصاد داغون، خیلیها با خلاقیت و مهارت، درآمد خوب و حلال دارند. معتقدم اگر کسی خلاقیت داشته باشد و علم را یاد بگیرد، میتواند درآمد خوبی هم داشته باشد.
اکو تحلیل: به نظر شما کدام هزینهها بیشتر بر زنان شاغل و خانوادهها فشار وارد میکند؟
متأسفانه دغدغهٔ اصلی بسیاری از زنان، هزینههای ظاهری مثل آرایشگاه، ناخن و لباس است، نه تغذیه و سلامت. من اگر بودجهٔ محدودی داشته باشم، هزینهٔ میوه و گوشت را بر هزینههای زینتی ترجیح میدهم، اما خیلیها اینگونه نیستند.
اکو تحلیل: اشتغال زنان چه تأثیری بر رفاه و امنیت اقتصادی خانواده دارد؟
این پرسش کلی است و پاسخ واحدی ندارد. ممکن است اشتغال یک زن، کل خانواده را به پیشرفت برساند و ممکن است زندگی را از هم بپاشد، اگر آن زن ندانسته باشد که بایدها و نبایدهای شغلی را رعایت کند.
بخش سوم: بازار کار و فرصتهای شغلی
اکو تحلیل: وضعیت بازار کار برای زنان را چگونه ارزیابی میکنید؟
واقعاً خوب نیست. زنان یاد نگرفتهاند چگونه وارد بازار کار شوند و چه بایدهایی را رعایت کنند. بسیاری از آقایانی که تمایل به کمک به زنان دارند، به دلیل حاشیههایی که ایجاد میشود، دیگر این ریسک را نمیپذیرند. همچنین برخی کارفرمایان زنان را با حقوق پایینتر و بدون بیمه استخدام میکنند تا هزینهها را کاهش دهند.
اکو تحلیل: مهمترین مانع ورود زنان به بازار کار چیست؟
ذهنیت مردسالارانه و حاشیهسازیهای غیرحرفهای. من نمونههایی دارم که یک مدیر مالی زن به دلیل عدم همکاری و بهانههای متعدد، باعث شده شرکت چندین میلیارد تومان جریمهٔ مالیاتی بپردازد؛ درحالیکه مدیر مالی مرد جایگزین، کار را شستهرفته انجام میدهد. این رفتارها به کل زنان آسیب میزند. مردسالاری هست چون تفکرشون اینه که آقایون بدون حاشیه کار میکنن.
اکو تحلیل: آیا فرصتهای ارتقاء شغلی برای زنان و مردان یکسان است؟
مسلماً نه. آقایان در برقراری ارتباط، رعایت قوانین و تفکیک مسائل شخصی از کاری موفقتر هستند و این باعث پیشرفتشان میشود. اما زنان به دلیل حاشیهسازیهای متعدد، نهتنها ارتقاء نمییابند، بلکه ممکن است مدیران را نیز به عقب برگردانند.
اکو تحلیل: مهمترین مهارت مورد نیاز برای موفقیت در حوزهٔ کاری شما چیست؟
دانش و تحلیل. بسیاری از کلاسهای فنبیان که امروز رایج شده، بدون پشتوانهٔ علمی است. فن بیان به کار بازیگر تئاتر میخورد، نه به یک دانشجو یا مدیر. کسی که دانش کافی داشته باشد، منابع مختلف را بررسی کرده باشد و تحلیل درست داشته باشد، فن بیانش نیز بهبود مییابد. اما کسی که هیچ دانشی ندارد و فقط چند کتاب خوانده، فن بیانش او را به دردسر میاندازد. متأسفانه در ایران، خیلیها خود را در همهٔ زمینهها متخصص میدانند.
بخش چهارم: چالشهای محیط کار و تبعیض جنسیتی
اکو تحلیل: بزرگترین چالش شما در محیط کار چیست؟
من بهعنوان یک کارآفرین و سرمایهگذار فرهنگی، بزرگترین چالشام این است که آدمها بدون هیچ تلاشی، میخواهند بر صندلی من بنشینند. افرادی که تا ۱۱ صبح میخوابند، با سگشان بازی میکنند، ناهار آمادهٔ مادر را میخورند و تمام روز را در کافیشاپها میگذرانند، توقع دارند همانند من دفتر و جایگاه داشته باشند. درحالیکه من از ۱۷ سالگی در فرهنگ و رسانه کار کردهام و آگاهانه وارد این عرصه شدهام.
اکو تحلیل: آیا به دلیل جنسیت با تبعیض مواجه شدهاید؟
بله. یک بار در جلسهٔ استانی، یکی از مسولین دانشگاه اعلام کرد که «استاد خانم نمیتواند برای دانشجوی مرد تدریس کند» اما استاد آقا میتواند برای دانشجوی خانم تدریس کند. من گفتم پس منطقاً باید یا کلاسها را تفکیک کنیم و هم استاد زن و هم استاد مرد داشته باشیم، یا این بخشنامه را لغو کنیم. آنجا بسیار ناراحت شدم. تبعیض بله بوده بارها وبارها شاهد وضع قوانینی بودیم که فقط بدلیل نوع جنسیت باید از حق خودمون میگذشتیم.
بخش پنجم: تعادل کار و خانواده
اکو تحلیل: ایجاد تعادل میان مسئولیتهای خانوادگی و شغلی چقدر دشوار است؟
بسیار دشوار. من معتقدم در سنینی که بچهها کوچک هستند، زنان باید شغلهایی با زمانبندی منعطف انتخاب کنند یا کمتر کار کنند. من زمانی که بچههایم کوچک بودند، از خوابم میزدم تا هم به خانواده برسم و هم درس بخوانم. اگر کسی انتخاب میکند که هم ازدواج کند، هم بچهدار شود و هم در جامعه تأثیرگذار باشد، باید از همهٔ ابعاد بزرگ شود و سختی آن را بپذیرد.
اکو تحلیل: خانواده چه نقشی در موفقیت حرفهای شما داشته است؟
نقش بسیار مهمی داشته است. نوع ارتباط، آداب غذا خوردن، گویش و حتی نحوهٔ برخورد، همه در خانواده شکل میگیرد. اگر این آموزشها نبود، قطعاً به اینجا نمیرسیدم.
اکو تحلیل: چه حمایتهایی میتواند فشار مضاعف بر زنان شاغل را کاهش دهد؟
در خانواده، همسر و فرزندان باید هماهنگ باشند و تقسیم وظایف داشته باشند. در سطح حاکمیت، باید قوانینی مانند کاهش ساعات کاری، تسهیلات برای مادران شیرده و ایجاد مهدکودک در کنار محل کار، بهصورت کارشناسی اجرا شود، نه صرفاً تصویب و رها کردن.
اکو تحلیل: آیا دورکاری و ساعات کاری شناور میتواند به بهبود وضعیت زنان کمک کند؟
بله، اما پیش از آن باید تکلیف زنان روشن شود که آیا واقعاً توان و مهارت کار را دارند یا خیر. همه نمیتوانند کارمند، مدیر یا کارآفرین شوند. باید برای همهٔ زنان، چه خانهدار و چه شاغل، بودجه و تسهیلات مناسب در نظر گرفته شود، نه فقط برای یک قشر خاص.
اکو تحلیل: دسترسی زنان به تسهیلات بانکی و منابع مالی را چگونه ارزیابی میکنید؟
مدارک کامل و شرایط احراز، معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. اما برای کار فرهنگی، وام با سود بالا بهدرد نمیخورد. من خودم کمتر از تسهیلات بانکی استفاده کردهام.
اکو تحلیل: فضای کسبوکار کشور تا چه اندازه از فعالیت زنان حمایت میکند؟
نه از زن حمایت میکند و نه از مرد. مثلاً برای گرفتن مجوز دفتر، من پنج ماه درگیر بودم و اجاره میدادم، درحالیکه همهٔ مقدمات فراهم بود. سازمانها نهاد نظارتیاند و توان حمایت ندارند.
اکو تحلیل: فناوریهای نوین و فضای مجازی چه فرصتهایی برای زنان ایجاد کرده است؟
متأسفانه فضای مجازی به بیسوادتر شدن جامعه کمک کرده است. آدمهای بدون مهارت و سواد، وایرال میشوند و آدمهای باسواد، چون نیاز به تولید محتوای عمیق دارند، کمتر دیده میشوند. اما در بلندمدت، کسانی که محتوای بیارائه دهند، حذف میشوند. کارفرمایان بزرگ هم به دنبال افراد با سواد، متعهد و باوجدان کاری هستند، نه افرادی که فقط در اینستاگرام معروفند.
بخش ششم: آینده و سیاستگذاری
اکو تحلیل: مهمترین اقدام دولت برای بهبود وضعیت اشتغال زنان چه باید باشد؟
انتخاب مشاوران امور بانوانی که خود در خانواده و دوستانشان کاری نکردهاند، نتیجهای ندارد. باید افراد کاربلد، بیادعا و با سابقهٔ عملی را به کار گرفت، نه کسانی که فقط پست میگیرند.
اکو تحلیل: چه اصلاحاتی در قوانین کار میتواند به نفع زنان شاغل باشد؟
قوانین باید کارشناسیتر شوند و با اقتصاد امروز هماهنگ باشند. مثلاً حداقل حقوق ۲۲ تا ۲۵ میلیون تومان برای بسیاری از کارفرمایان قابل پرداخت نیست. باید شرایطی فراهم شود که کارفرمایان بتوانند نیروی بیشتری جذب کنند و هزینهها مدیریت شود.
اکو تحلیل: آیندهٔ اشتغال زنان در ایران را چگونه میبینید؟
اگر زنان مهارت و شایستگی لازم را کسب کنند، پیشرفت خواهند کرد.
اکو تحلیل: مهمترین مطالبهٔ اقتصادی زنان شاغل از مسئولان چیست؟
اینکه به زنان بهعنوان شهروند درجهٔ ۳ و ۴ نگاه نشود. اگر زنی توانمند است و در مقاطع مختلف موفق بوده، باید اجازه داده شود تا بالاترین سطوح را تجربه کند و در سطح وسیعتری تأثیرگذار باشد.
اکو تحلیل: اگر بخواهید یک پیام به سیاستگذاران اقتصادی کشور بدهید، آن پیام چیست؟
عزیزان، بیاین ا هم خوب باشیم. اجازه دهید مردم کسبوکارشان را انجام دهند. در همین شرایط سخت، ما داریم کار میکنیم و به مردم کمک میکنیم. به تمام سیاستمداران دنیا میگویم فقط کسانی در تاریخ میمانند که اخلاقیات را رعایت کنند؛ «آنچه برای خود میپسندی برای دیگران بپسند.» نام نیک از خود بهجا گذاشتن بسیار سخت است.
اکو تحلیل: امروز مهمترین دغدغهٔ اقتصادی زنان شاغل چیست؟
حقوق پایین و عدم پاسخگویی آن به هزینههای زندگی.
اکو تحلیل: مهمترین مانع پیشرفت زنان در محیط کار چیست؟
نداشتن آگاهی و شناخت کافی از محیط بیرون از خانواده.
اکو تحلیل: زنان برای موفقیت شغلی به چه نوع حمایتی نیاز دارند؟
همهٔ ابعاد: خانواده، جامعه و حاکمیت باید دست به دست هم دهند.
اکو تحلیل: اگر بتوانید یک قانون را تغییر دهید، کدام را اصلاح میکنید؟
اجازه نمیدادم همهٔ زنان وارد بازار کار شوند. یک فیلتر بزرگتر از تحصیلات قرار میدادم و حتی قدمی عقبتر، اجازه نمیدادم هر کسی وارد دانشگاه شود.
اکو تحلیل: مهمترین خواستهٔ زنان شاغل از دولت آینده چیست؟
بهنظر من مردان نیز همین خواسته را دارند: بهبود وضعیت اقتصادی تا کارفرمایان بتوانند نیروی بیشتری جذب کنند. اگر درآمد خوبی داشته باشم، پرسنل بیشتری میگیرم و آنها هم حقوق میگیرند، زندگی میچرخانند و رفاه افزایش مییابد.
اکو تحلیل: آیا اقتصاد کشور بدون حضور مؤثر زنان میتواند رشد پایدار داشته باشد؟
نه، صد در صد ناقص میشود. من بارها به مدیران گفتهام که حتماً در جلسات یک خانم حضور داشته باشد؛ چون میتواند به جزئیات فکر کند و جلسات را هدفمندتر کند. حضور زنان در همهٔ ادارات و بهویژه در شوراهای مشورتی ضروری است.
اکو تحلیل: از اینکه وقت خود را در اختیار ما قرار دادید، سپاسگزاریم.
دکتر مقدسی: خوشحالم که این فرصت فراهم شد. امیدوارم دختران آیندهمان، با شنیدن این صحبتها، درکی از سختیهای مسیر داشته باشند و برای ساختن آیندهای بهتر تلاش کنند. ممنون از سوالات زیبایتان.
- نویسنده : آمنه نوری
Sunday, 23 August , 2026