به گزارش اکو تحلیل ویکی‌پدیا، دایرهالمعارف آنلاین که به‌عنوان یکی از قابل‌اعتمادترین منابع اطلاعاتی جهان شناخته می‌شود، در ۲۵ سالگی خود با بزرگ‌ترین بحران تاریخش روبرو است. به گزارش نیویورک تایمز، این پلتفرم که روزانه توسط میلیون‌ها نفر استفاده می‌شود، به طور هم‌زمان از سه جبهه مورد حمله قرار گرفته است: راست‌گرایان به رهبری ایلان ماسک، هوش مصنوعی و دولت‌های سرکوبگر.

ویکی‌پدیا در محاصره؛ سه تهدید هم‌زمان

در شرایطی که اعتماد به حقیقت در جهان در حال فروپاشی است. ویکی‌پدیا به عنوان یکی از آخرین سنگرهای گردآوری اطلاعات جمعی، از هر سو هدف قرار گرفته است:

۱. حمله سیاسی؛ ماسک و راست‌گرایان

جناح راستِ حامی «ام‌اِی‌جی‌اِی» (MAGA) به رهبری ایلان ماسک. ویکی‌پدیا را به سوگیری سیاسی، یهودستیزی متهم کرده و حتی وضعیت غیرانتفاعی آن را به چالش کشیده‌اند. ماسک بارها این پلتفرم را «ووک‌پدیا» (Wokepedia) خوانده و از هواداران خود خواسته است تا به آن کمک نکنند.

۲. تهدید هوش مصنوعی؛ غارت منابع و جلب توجه

هوش مصنوعی در حال غارت ۶۵ میلیون مقاله ویکی‌پدیا و جلب توجه کاربران است. شرکت‌های بزرگی مانند گوگل و متا از محتوای این دایرهالمعارف برای آموزش مدل‌های خود استفاده می‌کنند و همین امر، ویکی‌پدیا را به چالش کشیده است.

۳. فشار دولت‌های سرکوبگر

دولت‌های سرکوبگر، ویراستاران داوطلب ویکی‌پدیا را به زندان‌های کیفری فرستاده‌اند و فشار بر این پلتفرم برای کنترل اطلاعات را افزایش داده‌اند.

پاسخ ویکی‌پدیا؛ استخدام یک دیپلمات

بنیاد ویکی‌مدیا که پشتیبان این دایرهالمعارف است. برای مقابله با این تهدیدات، دست به اقدامات بی‌سابقه‌ای زده است:

میهن در اولین مصاحبه خود در این سمت گفت: «ویکی‌پدیا پایه و اساس همه چیز در اینترنت است. در زمان‌های قطبی‌شده، به عنوان یک منبع قابل اعتماد دیده می‌شود».

رقیب اصلی؛ گروکی‌پدیای ایلان ماسک

در اکتبر ۲۰۲۵، ایلان ماسک رقیب مستقیم ویکی‌پدیا را با نام «گروکی‌پدیا» (Grokipedia) راه‌اندازی کرد. این دایرهالمعارف آنلاین که توسط مدل زبانی «گروک» (Grok) شرکت ایکس‌ای‌آی (xAI) تولید می‌شود، با وعده «حذف پروپاگاندا» و ایجاد «جایگزینی عینی‌تر» برای ویکی‌پدیا وارد میدان شد.

ویژگی‌های کلیدی گروکی‌پدیا:

واکنش بنیانگذار ویکی‌پدیا؛ «یک تقلید مضحک»

جیمی ویلز، بنیانگذار ویکی‌پدیا، در واکنش به گروکی‌پدیا، آن را «یک ایده مضحک» و «تقلیدی کاریکاتوری» از ویکی‌پدیا خواند. ویلز تأکید کرد که ویکی‌پدیا هرگز اجازه نخواهد داد هوش مصنوعی مستقیماً مقاله بنویسد. زیرا این فناوری همچنان مستعد «توهم» (Hallucination) و تولید اطلاعات نادرست است.

وی در پاسخ به این سوال که آیا از هوش مصنوعی در ویکی‌پدیا استفاده خواهد شد، گفت: «من نمی‌خواهم از هوش مصنوعی استفاده کنم که فقط روی ایکس (X) آموزش دیده باشد. می‌دانید، آن هوش مصنوعی می‌تواند بسیار عصبانی باشد».

آینده نامعلوم؛ نبرد برای «روح اینترنت»

برنادت میهن، مدیر اجرایی جدید بنیاد ویکی‌مدیا، در مصاحبه خود با نیویورک تایمز گفت: «ویکی‌پدیا در یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد. سوال این است: چگونه این پروژه را زنده نگه داریم؟»

این نبرد، صرفاً یک رقابت فناورانه نیست؛ بلکه کشمکشی است برای تعیین اینکه «روح اینترنت» توسط چه کسی شکل داده خواهد شد. ویکی‌پدیا با ۲۵ سال سابقه، اکنون بیش از هر زمان دیگری برای بقای خود می‌جنگد.