به گزارش اکو تحلیل- طرح «گواهی سپرده مدتدار ارزی ویژه سرمایهگذاری (خاص)» به تصویب هیات عالی بانک مرکزی رسید تا بستری برای تجهیز منابع ارزی اشخاص حقوقی و هدایت آن به سمت تأمین مالی طرحهای مولد اقتصادی فراهم شود. بر این اساس، این مصوبه در ۹ تیر ۱۴۰۵ ابلاغ شد و اجرای طرح نیز با مرکز مبادله ایران بهعنوان نماینده بانک مرکزی انجام خواهد شد.
گواهی با سقف و سررسید مشخص
طبق دستورالعمل، هر طرح میتواند تا سقف ۵۰ میلیون یورو مشمول صدور گواهی شود و سررسید این گواهی حداکثر ۴ سال تعیین شده است. همچنین ارز قابل استفاده در این طرح یورو یا معادل آن از سایر ارزهای معتبر است. سود سپرده نیز بهصورت قطعی و مبتنی بر عقود مبادلهای تعیین میشود و نرخ سود و زمانهای پرداخت آن با پیشنهاد «عامل» و تأیید «کمیسیون تسهیلات ارزی بانک مرکزی» مشخص خواهد شد.
پنج رکن کلیدی برای اجرای دقیق و قابل نظارت
این طرح از پنج رکن اصلی تشکیل میشود:
- عامل: موسسه اعتباری دارای مجوز بانک مرکزی که افتتاح سپرده، صدور گواهی و بازخرید آن را انجام میدهد.
- ضامن: موسسه اعتباری که بازپرداخت اصل مبلغ و سود سپرده را در سررسید تضمین میکند.
- متقاضی: شخص حقوقی که برای تأمین مالی سرمایه ثابت یا سرمایه در گردش طرح خود درخواست ایجاد سپرده ارزی میدهد.
- سرمایهگذار: شخص حقوقی که برای خرید گواهی، حساب را نزد مؤسسه اعتباری افتتاح و منابع لازم را تامین میکند.
- متعهد خرید: شخص حقوقی که متعهد میشود در صورت فروشنرفتن بخشی از گواهی در مهلت مقرر، حجم مشخصی از آن را خریداری کند. عامل و ضامن با پیشنهاد متقاضی و تأیید کمیسیون تسهیلات ارزی تعیین میشوند و انتخاب متعهد خرید نیز به همین شیوه انجام خواهد شد. همچنین الزام شده که عامل و ضامن حتماً موسسه اعتباری باشند تا امکان نظارت و ایفای تعهدات به شکل دقیق فراهم شود.
وظایف مرکز مبادله ایران در فرآیند صدور و پایش
مرکز مبادله ایران بهعنوان نماینده بانک مرکزی، مسئولیت اجرایی طرح را بر عهده دارد؛ از دریافت و ارسال مکاتبات مرتبط با ارکان صدور گواهی گرفته تا تهیه گزارشهای کارشناسی و پایش روند صدور و تحقق تعهدات متعهد خرید. این مرکز همچنین گزارش تخلفات ارکان را برای بررسی به بانک مرکزی ارائه میکند و در کنار آن، زیرساختهای فنی مورد نیاز برای صدور گواهی را آماده خواهد کرد.
شرط مهم: تسویه ارزی و ممنوعیت تبدیل به ریال
یکی از کلیدیترین بخشهای دستورالعمل، ممنوعیت تبدیل ارز حاصل از صدور گواهی به ریال توسط متقاضی، عامل و ضامن است. بر این اساس، سپردهگذاری، خرید گواهی، بازخرید و تسویه ارز تنها به صورت ارزی انجام میشود و تسویه ریالی ممنوع اعلام شده است. نوع و شیوه تسویه نیز متناسب با ارز سپردهگذاریشده تعیین میشود (اسکناس یا حواله ارزی). همچنین سپردهگذاری تنها از محل این منابع مجاز است:
- درآمدهای ارزی غیرصادراتی
- منابع ارزی مازاد بر تعهدات ارزی صادراتی
- ارزهای با منشأ خارجی در مقابل، سپردهگذاری از محل منابع ارزی مشمول رفع تعهد ارزی صادراتی صراحتاً ممنوع است. سرمایهگذاران میتوانند با تحویل ارز اسکناس یا حواله ارزی به عامل، اقدام به سپردهگذاری کنند. جزئیات مربوط به مبالغ کمتر از ۵۰ واحد ارز نیز اعلام شده است: در پرداخت اسکناس، در صورتی که مبالغ کمتر از ۵۰ واحد باشد، با پذیرش سرمایهگذار یا به شکل ریالی تسعیر میشود یا به صورت ارزی در حساب سرمایهگذار نگهداری خواهد شد. عامل نیز در صورت درخواست سرمایهگذار میتواند مانده کمتر از ۵۰ واحد ارز را با نرخ ارز اسکناس بازار ارز مسافری مرکز مبادله ایران خریداری کند.
تضمین بازگشت اصل و سود با سازوکار مشخص
برای پرداخت سود سپرده و بازپرداخت اصل در سررسید، منابع مالی ارزی از سه محل تأمین میشود:
- درآمدهای ارزی متقاضی
- درآمدهای ارزی سهامداران متقاضی
- درآمدهای ارزی شرکتهای همگروه متقاضی
متقاضی باید حداقل ۱۰ روز کاری قبل از تاریخهای مقرر، نسبت به واریز ارز با منشأ خارجی قابل نقل و انتقال به حساب عامل اقدام کند. اگر متقاضی تعهدات خود را انجام ندهد، ضامن مکلف است در تاریخهای مقرر، تعهدات ایفا نشده را به صورت ارزی تسویه کند. همچنین پس از ایفای تعهد، ضامن حداکثر ظرف ۱۰ روز کاری گزارش را به مرکز مبادله ارائه میدهد. در صورت تأخیر متقاضی، وجه التزام به ازای هر روز و متناسب با دوره تأخیر، معادل نرخ سود سالیانه محاسبه و بهصورت ارزی دریافت میشود؛ سازوکاری که به گفته دستورالعمل، برای تضمین بازگشت اصل و سود پیشبینی شده است.
قواعد تبدیل و شرایط گواهی
در دستورالعمل، تمهیدات مربوط به تبدیل حواله ارزی قابل نقل و انتقال به ارز اسکناس (و بالعکس) نیز تا سقف معین و بدون هزینه برای عامل دیده شده است. همچنین فروش مجدد گواهی بازخرید شده توسط عامل تا تاریخ سررسید، با رعایت نرخ تعیینشده مجاز اعلام شده است. گواهی به نام صادر میشود، قابل بازخرید قبل از سررسید است، اما غیرقابل انتقال به غیر خواهد بود.
مستندات قانونی برای سرمایهگذاران
طبق ماده ۲۸ دستورالعمل، اسناد مربوط به دریافت سود سپرده و اصل مبلغ ناشی از بازخرید گواهی برای سرمایهگذار، از اعتبار قانونی لازم برخوردار است؛ بهطوری که بهعنوان «صورتحساب معتبر موضوع ماده (۲) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز» و نیز «سند مثبته موضوع ماده (۲) قانون مبارزه با پولشویی» محسوب میشود. این موضوع قرار است برای سرمایهگذاران اطمینان حقوقی ایجاد کند.
Sunday, 23 August , 2026