بحران در دو گلوگاه راهبردی؛ هرمز و سوئز در آتش

به گزارش اکو تحلیل صنعت کشتیرانی جهانی در نیمه نخست ۲۰۲۶ با یکی از شدیدترین بحران‌های ژئوپلیتیکی دهه‌های اخیر مواجه شده است. بر اساس گزارش ژوئن ۲۰۲۶ شرکت بیمه آلیانس (Allianz)، انسداد عملی تنگه هرمز و کاهش ۷۰ درصدی ترافیک کانال سوئز، دو شاهراه حیاتی تجارت جهانی را به کانون بحران تبدیل کرده است.

تنگه هرمز که روزانه حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند، در پی تشدید تنش‌های خاورمیانه با اختلال بی‌سابقه‌ای در تردد شناورها مواجه شده است. کانال سوئز نیز از اواخر ۲۰۲۳ تاکنون شاهد کاهش ۷۰ درصدی ترافیک بوده که بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی را به تغییر مسیر به سمت دماغه امید نیک مجبور کرده است.

تجارت ۱۲۵ میلیارد دلاری در محاصره

بر اساس داده‌های گزارش آلیانس، تا اواسط ژوئن ۲۰۲۶:

آلیانس تأکید کرده است که حتی در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز، بازگشت ترافیک دریایی به سطح پیش از بحران نیازمند تضمین‌های امنیتی پایدار و همکاری گسترده بین‌المللی خواهد بود.

هزینه‌های سرسام‌آور؛ افزایش ۳۳ درصدی خسارت بدنه

گزارش آلیانس نشان می‌دهد که تشدید ریسک‌های امنیتی در گلوگاه‌های راهبردی جهان، زنجیره‌های تأمین را دستخوش بازآرایی اجباری کرده و هزینه‌های خسارت بدنه را تا ۳۳ درصد نسبت به دوران پیش از همه‌گیری افزایش داده است.

بحران انسانی در دریا؛ سرگردانی ۲۰ هزار دریانورد

آلیانس هشدار داده است که پیامدهای بحران تنها محدود به اقتصاد و تجارت نیست. حدود ۲۰ هزار دریانورد در نتیجه تنش‌های منطقه‌ای با شرایط دشوار عملیاتی، کمبود اقلام مصرفی و فشارهای شدید روانی مواجه شده‌اند.

این شرایط در کنار تداوم پدیده «سرگردانی دریانوردان» (seafarer abandonment) برای ششمین سال متوالی، نگرانی‌ها درباره کمبود نیروی انسانی متخصص در صنعت کشتیرانی را تشدید کرده است.

افزایش دعاوی خسارت؛ از حملات موشکی تا پهپادی

بیمه‌گران دریایی با افزایش چشمگیر دعاوی خسارت ناشی از حملات موشکی و پهپادی به کشتی‌های کانتینری، نفتکش‌ها و فله‌برها مواجه شده‌اند. آلیانس پیش‌بینی می‌کند:

• هزینه خسارت‌های بدنه و ماشین‌آلات کشتی طی سال‌های آینده روند صعودی داشته باشد

• افزایش قیمت انرژی، اختلال در زنجیره تأمین و دشواری تأمین قطعات یدکی، هزینه تعمیرات را بیش از گذشته افزایش دهد

تغییر پارادایم؛ از «صرفه‌جویی» به «تاب‌آوری»

نکته کلیدی گزارش آلیانس، تغییر رویکرد صنعت کشتیرانی جهانی است. به اعتقاد نویسندگان گزارش:

«صنعت کشتیرانی جهانی وارد مرحله‌ای شده است که در آن “تاب‌آوری” بیش از “صرفه‌جویی” اهمیت پیدا کرده است.»

تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه، آسیب‌پذیری آبراه‌های راهبردی و افزایش نااطمینانی‌های امنیتی، تجارت دریایی جهان را به سمت «تعادل جدیدی» سوق داده که با ریسک بالاتر، هزینه بیشتر و نیاز به بازآرایی زنجیره‌های تأمین همراه خواهد بود.

تحلیل اکو تحلیل

نکته کلیدی: گزارش آلیانس نشان می‌دهد که بحران فعلی در خلیج فارس و دریای سرخ، صرفاً یک رویداد موقتی نیست، بلکه نقطه عطفی در معماری تجارت جهانی محسوب می‌شود. برای ایران، این بحران هم تهدید است (افزایش هزینه‌های صادرات و واردات، ریسک بیمه‌ای بالاتر) و هم فرصت (افزایش اهمیت کریدورهای جایگزین و نقش ژئوپلیتیکی کشور). سرمایه‌گذاران حوزه حمل‌ونقل، بیمه و انرژی باید با دقت تحولات روزهای آینده را رصد کنند، چراکه تعادل جدید تجارت دریایی، برندگان و بازندگان جدیدی خواهد داشت.