به گزارش اکو تحلیل در هفته‌های اخیر، بحث نرخ بهره بار دیگر به یکی از موضوعات اصلی فضای اقتصادی کشور تبدیل شده است. برای فعالان بازار سرمایه یک پرسش اساسی وجود دارد؛ آیا افزایش نرخ‌های بهره می‌تواند روند بورس تهران را متوقف کند؟

کدام نرخ بهره برای بورس مهم‌تر است؟

وقتی از نرخ بهره صحبت می‌شود، معمولاً سه نرخ مختلف مورد توجه قرار می‌گیرد:

۱. نرخ بهره بین‌بانکی

این نرخ این روزها در محدوده ۲۴ درصد قرار دارد، اما بیشتر بازتاب‌دهنده وضعیت نقدینگی بانک‌هاست و لزوماً تصویری دقیق از هزینه تأمین مالی در اقتصاد ارائه نمی‌دهد.

۲. نرخ سود سپرده‌های بانکی

به صورت رسمی حدود ۲۳ درصد اعلام می‌شود، اما در عمل بسیاری از بانک‌ها برای جذب منابع، سودهایی به مراتب بالاتر پرداخت می‌کنند. اعداد رسمی تنها بخشی از واقعیت اقتصاد ایران هستند.

۳. نرخ بازده اوراق دولتی (بدون ریسک)

مهم‌ترین متغیر برای بازار سرمایه، نرخ بازده بدون ریسک است که اوراق دولتی و به‌ویژه اخزا یکی از مهم‌ترین معیارهای سنجش آن محسوب می‌شوند. بازدهی این اوراق در مقاطع مختلف به سطوحی نزدیک به ۴۰ درصد رسیده است.

چرا نرخ بازده بدون ریسک اهمیت دارد؟

هر سرمایه‌گذار پیش از خرید سهام، یک سوال ساده از خود می‌پرسد؛ آیا بازده مورد انتظار این سرمایه‌گذاری ارزش پذیرش ریسک را دارد؟

اگر سرمایه‌گذار بتواند بدون تحمل ریسک، بازدهی قابل قبولی به دست آورد، طبیعی است که برای ورود به دارایی‌های پرریسک، بازدهی بیشتری مطالبه کند. بنابراین، اثرگذاری نرخ بازده بدون ریسک بر بورس بسیار عمیق‌تر از تغییرات ظاهری نرخ سود سپرده‌هاست.

آیا افزایش سود سپرده به معنای پایان رونق بورس است؟

تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد پاسخ این سوال الزاماً مثبت نیست.

• اقتصاد ایران مدت‌هاست با نرخ‌های بهره بالا زندگی می‌کند

• بسیاری از بانک‌ها عملاً سودهایی فراتر از نرخ‌های رسمی پرداخت کرده‌اند

• بازار سهام بیش از آنکه به نرخ‌های اعلامی واکنش نشان دهد، به متغیرهایی مانند سودآوری شرکت‌ها، تورم، نرخ ارز و چشم‌انداز اقتصاد کلان حساس است

افزایش محدود نرخ سود سپرده شاید بتواند بخشی از جریان نقدینگی را جابه‌جا کند، اما به تنهایی نمی‌تواند موتور بورس را خاموش کند.

هزینه واقعی تأمین مالی؛ زخمی قدیمی اقتصاد ایران

یکی از مشکلات مزمن اقتصاد ایران، هزینه بالای تأمین مالی است. بسیاری از بنگاه‌ها برای دریافت تسهیلات بانکی با محدودیت‌های متعدد مواجه‌اند و حتی شرکت‌های شفاف نیز باید فرآیندهای طولانی و پرهزینه‌ای را طی کنند.

در سال‌های اخیر، انتشار اوراق بدهی و تأمین مالی جمعی به عنوان جایگزین مطرح شده‌اند، اما این مسیرها نیز بدون هزینه نیستند. الزام به ارائه ضمانت‌نامه، کارمزدهای متعدد و زمان طولانی تأمین منابع، هزینه نهایی تأمین مالی را برای برخی بنگاه‌ها به سطوح بسیار بالایی می‌رساند.

بازار سهام هنوز ارزنده است؟

بورس تهران طی ماه‌های اخیر رشد قابل توجهی را تجربه کرده و بخشی از فاصله خود با ارزش ذاتی شرکت‌ها را کاهش داده است؛ بنابراین دیگر نمی‌توان با اطمینان گفت که کل بازار در محدوده ارزنده قرار دارد. با این حال، همچنان در برخی صنایع فرصت‌های جذابی دیده می‌شود:

چه چیزی می‌تواند بورس را تهدید کند؟

اگر بخواهیم مهم‌ترین تهدید بازار سرمایه را نام ببریم، شاید افزایش نرخ سود سپرده در اولویت‌های بعدی قرار گیرد. در شرایط فعلی، ریسک‌های سیاسی، تحولات اقتصاد کلان و چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها، عوامل تعیین‌کننده‌تری برای بورس هستند.

سناریوی تهدیدآمیز؛ افزایش شدید نرخ بازده اوراق دولتی

اگر دولت برای تأمین مالی خود ناچار شود اوراقی با نرخ‌های بسیار بالا منتشر کند، نرخ بازده بدون ریسک به سطحی خواهد رسید که بسیاری از سهام دیگر توان رقابت با آن را نخواهند داشت. در چنین شرایطی، تنها شرکت‌هایی می‌توانند جذاب باقی بمانند که از جریان نقدی پایدار، سودآوری مناسب و چشم‌انداز روشن برخوردار باشند.

جدول تحلیلی