اکو تحلیل-معاون سرمایه‌گذاری و توسعه ساتبا با اشاره به اولویت‌های مدیریت پسماند در جهان، از اختصاص بالاترین نرخ خرید تضمینی برق به نیروگاه‌های زیست‌توده و پسماند خبر داد و تأکید کرد: توسعه این نیروگاه‌ها نیازمند همراهی دستگاه‌های متولی از طریق تأمین پسماند، پرداخت «گیت‌فی» و ایجاد زیرساخت‌های لازم است.

مدیریت پسماند؛ از کاهش تولید تا تبدیل به انرژی

به گزارش اکو تحلیل جعفر محمدنژاد سیگارودی، معاون سرمایه‌گذاری و توسعه سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، با اشاره به اینکه در بسیاری از کشورهای جهان اولویت مدیریت پسماند بر کاهش تولید زباله، تفکیک از مبدأ و بازیافت است، اظهار داشت: بخش‌های ارزشمند زباله مانند کاغذ و پلاستیک باید وارد چرخه بازیافت شوند و بخش عمده پسماندهای آلی نیز می‌تواند به گاز و سپس انرژی تبدیل شود.

وی تأکید کرد که فقط بخشی از پسماند که امکان بازیافت یا استفاده مجدد از آن وجود ندارد و به‌ویژه پسماندهای خطرناک و بهداشتی، با رعایت الزامات سخت‌گیرانه زیست‌محیطی می‌تواند در نیروگاه‌های زباله‌سوز مورد استفاده قرار گیرد.

محمدنژاد با بیان اینکه دفن اصولی پسماند نیز می‌تواند زمینه بهره‌برداری از گازهای حاصل از محل‌های دفن را فراهم کند، تصریح کرد: مدیریت درست شیرابه و جلوگیری از نفوذ آن به منابع آب و خاک، از الزامات اساسی در این حوزه است.

«گیت‌فی» چیست و چرا اهمیت دارد؟

یکی از مفاهیم کلیدی که معاون ساتبا به آن اشاره کرد، «گیت‌فی» (Gate Fee) است. گیت‌فی یعنی هزینه‌ای که شهرداری‌ها باید بابت حمل‌ونقل، امحا و مدیریت پسماند به شرکت‌های خصوصی بپردازند.

مفهومتوضیح
گیت‌فی (Gate Fee)هزینه‌ای که شهرداری‌ها بابت تحویل، حمل‌ونقل، امحا و مدیریت هر تن پسماند به شرکت‌های بهره‌بردار یا سرمایه‌گذار پرداخت می‌کنند
اهمیت اقتصادیدر اروپا، نیروگاه‌های زباله‌سوز با دریافت ۱۲۰ تا ۱۸۰ یورو به ازای هر تن پسماند ورودی توجیه اقتصادی پیدا می‌کنند
وضعیت در ایرانعدم پرداخت گیت‌فی توسط شهرداری‌ها، یکی از موانع اصلی جذب سرمایه‌گذار برای احداث نیروگاه‌های زباله‌سوز است

بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده، حداقل نرخ گیت‌فی مورد نیاز برای توجیه اقتصادی نیروگاه‌های زباله‌سوز در ایران حدود ۱۰.۵ دلار به ازای هر تن پسماند برآورد شده است.

حمایت‌های ساتبا از نیروگاه‌های پسماند

محمدنژاد با اشاره به سیاست‌های حمایتی ساتبا گفت: این سازمان بالاترین نرخ خرید تضمینی برق را به نیروگاه‌های زیست‌توده و پسماند اختصاص داده و برای پروژه‌های اجرا شده در مناطق شمالی کشور نیز مشوق‌های بیشتری در نظر گرفته است.

حمایتتوضیح
نرخ خرید تضمینی برقبالاترین نرخ در میان نیروگاه‌های تجدیدپذیر
مشوق‌های منطقه‌ایمشوق‌های ویژه برای پروژه‌های شمال کشور
تعرفه پایهنرخ خرید برق به‌عنوان یکی از منابع درآمدی نیروگاه

وی خاطرنشان کرد: با وجود حمایت‌های حداکثری وزارت نیرو و ساتبا، توسعه این نیروگاه‌ها نیازمند همراهی دستگاه‌های متولی مدیریت پسماند است تا از طریق تأمین پسماند، پرداخت گیت‌فی و ایجاد زیرساخت‌های لازم، زمینه حضور سرمایه‌گذاران در این حوزه فراهم شود.

چالش‌ها و ظرفیت‌های نیروگاه‌های زباله‌سوز در ایران

ظرفیت‌های موجود:

  • تولید سالانه ۱۷ میلیون و ۳۲۵ هزار کیلووات‌ساعت برق در نیروگاه زباله‌سوز نوشهر

  • هم‌اکنون دو مجتمع نیروگاهی زباله‌سوز در شهرهای تهران و نوشهر هر یک به ظرفیت ۲۰۰ تن در روز در حال کار است

  • دو مجتمع نیروگاهی دیگر در شهرهای ساری و رشت در حال ساخت است

  • ظرفیت فعلی نیروگاه‌های زیست‌توده کشور به ۲۱ مگاوات رسیده و حدود ۸ نیروگاه دیگر در حال ساخت است

موانع اصلی توسعه:

مانعتوضیح
عدم پرداخت گیت‌فیشهرداری‌ها معمولاً گیت‌فی را به موقع پرداخت نمی‌کنند
تأمین نشدن پسماندسرمایه‌گذاران برای اطمینان از بازگشت سرمایه، نیاز به تضمین تأمین بلندمدت پسماند دارند
هزینه‌های بالای سرمایه‌گذاریهزینه اولیه احداث نیروگاه زباله‌سوز قابل‌توجه است
نرخ پایین خرید برقدر صورت نبود گیت‌فی، درآمد حاصل از فروش برق به‌تنهایی توجیه اقتصادی ندارد

تحلیل اکو تحلیل

درسپیام برای سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران
گیت‌فی؛ کلید توجیه اقتصادینیروگاه‌های زباله‌سوز در جهان بدون دریافت گیت‌فی (هزینه پرداختی شهرداری به ازای هر تن پسماند) توجیه اقتصادی ندارند. در ایران، نرخ پایین خرید برق، این وابستگی را دوچندان کرده است
زنجیره مدیریت پسماند؛ پیش‌نیاز سرمایه‌گذاریتأمین پایدار پسماند، تفکیک از مبدأ و مدیریت شیرابه، سه ضلع مثلثی هستند که بدون تکمیل آنها، سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های زباله‌سوز با ریسک بالایی همراه خواهد بود
نقش شهرداری‌ها؛ از مانع به موتور محرکتوسعه این نیروگاه‌ها در گرو همراهی شهرداری‌ها از طریق پرداخت گیت‌فی و تأمین پسماند است. در غیر این صورت، حمایت‌های ساتبا به‌تنهایی کافی نخواهد بود
فرصت شمال کشور؛ مشوق‌های ویژهساتبا برای مناطق شمالی که با بحران پسماند مواجه‌اند، مشوق‌های بیشتری در نظر گرفته است. این می‌تواند نقطه‌عطفی برای جذب سرمایه‌گذار در استان‌های مازندران و گیلان باشد

نکته کلیدی: اظهارات معاون ساتبا نشان می‌دهد که اگرچه زیرساخت‌های قانونی و حمایتی برای توسعه نیروگاه‌های زباله‌سوز در ایران فراهم است، اما حلقهٔ مفقوده، همراهی دستگاه‌های متولی مدیریت پسماند -به‌ویژه شهرداری‌ها- در پرداخت گیت‌فی و تأمین پایدار پسماند است. بدون این همراهی، حتی بالاترین نرخ خرید تضمینی برق نیز نمی‌تواند ریسک سرمایه‌گذاری در این حوزه را پوشش دهد. با توجه به تولید روزانه ۵۸ هزار تن پسماند در کشور و ظرفیت بالقوه ۵۵۰ مگاوات برق از زیست‌توده， این حوزه یکی از بزرگترین فرصت‌های سرمایه‌گذاری در بخش انرژی های تجدیدپذیر ایران محسوب می‌شود.