به گزارش اکو تحلیل تأمین مالی از طریق ابزارهای زنجیرهای در چهار ماه اول سال ۱۴۰۵ با رشد نزدیک به ۱۴ برابری نسبت به مدت مشابه سال گذشته، به حدود ۱۱۸ هزار میلیارد تومان رسیده است. این رشد چشمگیر که عمدتاً ناشی از افزایش انتشار اوراق گام و برات الکترونیکی بوده، در شرایطی رخ داده که بسیاری از بنگاهها برای تأمین سرمایه در گردش با مشکل مواجه هستند؛ اما کارشناسان بر این باورند که این رشد آماری بهتنهایی نشاندهنده موفقیت سیاست تأمین مالی زنجیرهای نیست و باید اثر واقعی آن بر تولید و اشتغال مورد بررسی قرار گیرد.
جزئیات رشد ۱۴ برابری؛ اوراق گام و برات الکترونیکی پیشتازان تأمین مالی
بر اساس آمارهای منتشرشده، ارزش تأمین مالی انجامشده از مسیر ابزارهای زنجیرهای در چهار ماه اول سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۱۸ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ حدود ۸.۴۴ هزار میلیارد تومان بود.
این رشد بیشتر از محل افزایش انتشار دو ابزار اصلی تأمین مالی زنجیرهای اتفاق افتاده است:
| ابزار تأمین مالی | چهار ماه اول ۱۴۰۴ | چهار ماه اول ۱۴۰۵ | رشد |
|---|---|---|---|
| اوراق گام | ۶,۰۰۰ میلیارد تومان | ۳۲,۸۰۰ میلیارد تومان | ۵.۵ برابر |
| برات الکترونیکی | ~۲,۴۴۰ میلیارد تومان | ۷۴,۶۰۰ میلیارد تومان | ~۳۰ برابر |
| کارت رفاهی | – | ۸,۳۰۰ میلیارد تومان | – |
| فاکتورینگ (تخمینی) | – | ۲,۳۰۰ میلیارد تومان | – |
| مجموع | ۸,۴۴۰ میلیارد تومان | ۱۱۸,۰۰۰ میلیارد تومان | ۱۴ برابر |
اوراق گام؛ ۵.۵ برابر شدن در سایه نیاز بنگاهها به سرمایه در گردش
اوراق گام یکی از ابزارهایی است که بانکها برای تأمین مالی زنجیره تولید استفاده میکنند. در این روش، بانک به جای پرداخت مستقیم تسهیلات نقدی، اعتباری قابل انتقال در اختیار بنگاه قرار میدهد. این اعتبار میتواند در ادامه زنجیره، برای خرید مواد اولیه یا کالا میان تولیدکننده و تأمینکنندگان جابهجا شود.
در چهار ماه اول امسال، ۱۵ بانک در مجموع ۳۲.۸ هزار میلیارد تومان اوراق گام منتشر کردهاند. این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۶ هزار میلیارد تومان بود. به این ترتیب، ارزش انتشار اوراق گام در این بازه حدود ۵.۵ برابر شده و نزدیک به ۴۵۵ درصد افزایش یافته است.
برات الکترونیکی؛ رشد ۳۰ برابری یک ابزار دیجیتال
برات الکترونیکی که توسط ۱۳ بانک منتشر شده، در چهار ماه اول سال ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال گذشته تقریباً ۳۰ برابر شده است. برات الکترونیکی را میتوان نوعی خرید اعتباری دانست؛ یعنی خریدار به جای پرداخت فوری پول، تعهد پرداخت خود را بهصورت دیجیتال ثبت میکند و فروشنده میتواند این اعتبار را در ادامه زنجیره به کار بگیرد یا در صورت نیاز، آن را زودتر به پول تبدیل کند.
کارت رفاهی و فاکتورینگ؛ دو ابزار مکمل با سهم کمتر
در کنار اوراق گام، کارت رفاهی متصل به این اوراق نیز برای خرید کالا توسط خانوارها مورد استفاده قرار گرفته است. ارزش خرید کالا توسط خانوارها از طریق کارت رفاهی متصل به اوراق گام، در یکی از بانکها ۸.۳ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
فاکتورینگ نیز روش دیگری برای تأمین مالی زنجیرهای است. در این روش، بنگاه میتواند مطالبات خود از مشتریان را پیش از سررسید واگذار کند و زودتر به منابع مالی دسترسی پیدا کند. سهم فاکتورینگ حدود ۲.۳ هزار میلیارد تومان برآورد میشود که سهم پایین آن میتواند ناشی از ناآشنایی بنگاهها، پیچیدگی قراردادها و دشواری بررسی اعتبار بدهکاران باشد.
تأمین مالی زنجیرهای چگونه عمل میکند؟
در روش سنتی، بانک مبلغی را به یک متقاضی پرداخت میکند و نظارت بر نحوه مصرف آن همیشه آسان نیست. اما در تأمین مالی زنجیرهای، اعتبار معمولاً برای خرید مشخصی مانند مواد اولیه، کالا یا خدمات ایجاد میشود و میان طرفهای مختلف یک زنجیره گردش ایجاد میکند.
مکانیزم گردش اعتبار در زنجیره تولید:
-
تولیدکننده مواد اولیه را بدون پرداخت فوری خریداری میکند
-
تأمینکننده به جای دریافت پول نقد، اوراق یا برات الکترونیکی دریافت میکند
-
تأمینکننده از اوراق برای پرداخت بدهی خود به فروشنده دیگری استفاده میکند
-
بخشی از معاملات زنجیره بدون نیاز به جابهجایی فوری پول انجام میشود
این روش میتواند فشار کمبود نقدینگی را کاهش دهد و منابع بانکی را به فعالیتهای مشخصتری هدایت کند.
رشد آماری، بدون تضمین رشد تولید؛ هشدار کارشناسان
افزایش استفاده از این ابزارها در شرایطی رخ داده که بسیاری از بنگاهها برای تأمین سرمایه در گردش، خرید مواد اولیه و پرداخت هزینههای جاری خود با مشکل روبهرو هستند. با این حال، افزایش حجم اوراق و اعتبارهای صادرشده بهتنهایی نشان نمیدهد که تولید نیز به همان میزان رشد کرده است.
سه چالش کلیدی که کارشناسان به آن اشاره میکنند:
| چالش | توضیح |
|---|---|
| اثر بر تولید | مشخص نیست چه مقدار از این اعتبارها به خرید مواد اولیه، حفظ اشتغال یا افزایش تولید منجر شده است |
| ریسک تورم | اگر اعتبار ایجادشده از ظرفیت واقعی اقتصاد بیشتر شود، ممکن است بخشی از اثر آن به افزایش قیمتها منتقل شود |
| انتقال مشکل به آینده | اگر بنگاه با کاهش فروش یا بدهی انباشته روبهرو باشد، دریافت اعتبار جدید ممکن است فقط مشکل نقدینگی آن را به آینده منتقل کند |
برای ارزیابی اثر واقعی این سیاست باید مشخص شود:
-
چه مقدار از اوراق منتشرشده واقعاً در معاملات مورد استفاده قرار گرفته؟
-
چه مقدار از آنها پیش از سررسید به پول تبدیل شده؟
-
چه میزان از منابع به افزایش تولید یا حفظ اشتغال منجر شده است؟
-
سهم هر بخش اقتصادی از این منابع چقدر بوده است؟
تحولی مهم در شیوه تأمین مالی، اما نیازمند شفافیت بیشتر
افزایش نزدیک به ۱۴ برابری تأمین مالی زنجیرهای در چهار ماه اول سال ۱۴۰۵، از گسترش استفاده از ابزارهایی مانند اوراق گام، برات الکترونیکی و کارت رفاهی خبر میدهد. این ابزارها میتوانند بخشی از فشار مالی بر بنگاهها را کاهش دهند و به آنها کمک کنند خرید مواد اولیه و معاملات خود را بدون پرداخت فوری وجه انجام دهند.
با این حال، انتشار اطلاعات مربوط به سررسید اوراق، میزان بازپرداخت، موارد نکول و سهم هر بخش اقتصادی از این منابع ضروری است. بدون چنین دادههایی، تنها میتوان از افزایش حجم اعتبار سخن گفت، نه از اثر قطعی آن بر تولید.
تأمین مالی زنجیرهای میتواند مکمل تسهیلات بانکی باشد، اما جایگزین اصلاحات اساسی در نظام بانکی و محیط کسبوکار نیست. افزایش انتشار اوراق گام و برات الکترونیکی را میتوان تحول مهمی در شیوه تأمین مالی دانست، اما قضاوت نهایی درباره موفقیت آن زمانی ممکن است که اثر این اعتبارها بر تولید، فروش، اشتغال و قیمت کالاها قابل اندازهگیری باشد.
Monday, 27 July , 2026