به گزارش اکو تحلیل چهل سال پیش، یک روزنامهنگار بریتانیایی توی وان حمام، ایدهای به ذهنش رسید که بعداً یکی از معروفترین شاخصهای اقتصادی جهان شد. پام وودال، نویسندهی اکونومیست، فکر کرد که به جایِ سبدهای پیچیدهی کالا، چطور از یک ساندویچِ ساده برای مقایسهی ارزش پول کشورها استفاده کند. و اینگونه بود که «شاخص بیگمک» متولد شد.
قضیه ساده است. بیگمک تقریباً با همان کیفیت و دستورِ پخت، در بیش از ۱۰۰ کشور دنیا فروخته میشود. قیمتِ آن، یک آینهی تمامنما از هزینههای هر کشور است؛ از اجاره و دستمزد تا مواد اولیه و حملونقل. اگر در جایی بیگمک گرانتر است، یعنی پول آن کشور قدرت خریدِ بیشتری دارد و برعکس.
آخرین دادههای شاخص بیگمک نشان میدهد که گرانترین بیگمکهای دنیا در سوئیس (معادل ۹.۰۴ دلار) فروخته میشود و ارزانترینشان در اندونزی (۲.۳۸ دلار) و تایوان (۲.۴۲ دلار) است. در آمریکا، قیمت یک بیگمک حدود ۵.۷۹ دلار است. این یعنی فرانک سوئیس به شدت گرانقیمت است و پول کشورهای آسیایی مثل ژاپن، چین و کرهی جنوبی، ارزانتر از ارزش واقعیشان معامله میشوند.
مثلاً در ژاپن، یک بیگمک ۲۰ درصد ارزانتر از چین است و این نشان میدهد که ین، در ۱۵ سال اخیر، حدود نیمی از ارزشش را از دست داده است.
البته شاخص بیگمک کامل نیست. منتقدان میگویند هزینههای اجاره و دستمزد در هر کشور متفاوت است و یک ساندویچ، نمیتواند نمایندهی کل اقتصاد باشد. بعضی کشورها مثل هند، اصلاً بیگمک گوشت گاو ندارند و با «مرغ ماهاراجا» جایگزینش کردهاند. ولی با وجود این نقصها، شاخص بیگمک بعد از ۴۰ سال، همچنان یک ابزارِ ساده و سرگرمکننده برای فهمِ یک مفهومِ پیچیدهی اقتصادی باقی مانده است؛ اینکه پولِ ما، واقعاً چقدر ارزش دارد.
- نویسنده : محمد حسین بهادران
Saturday, 1 August , 2026